30 Ağustos: Zaferden Önce İttifak Çökmüştü

Dün 30 Ağustos’tu.

Yüz dört yıl önce yalnız bir meydan muharebesi kazanılmadı; Anadolu’nun siyasi kaderi değişti, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’ye dayatılmak istenen güç dengesi sarsıldı ve Yunanistan’ın Anadolu projesi çöktü.

Bu yüzden 30 Ağustos’u yalnız “ordumuz düşmanı yendi” diye okumak, zaferin gerçek büyüklüğünü eksiltir. Çünkü Dumlupınar’daki sonuç, birkaç günlük askerî başarının değil; yıllara yayılan devlet kurma, diplomasi yürütme, ittifakları parçalama, orduyu yeniden inşa etme ve doğru zamanı bekleme becerisinin sonucuydu.

İngiliz Desteği, İngiliz Garantisi Değildi

Yunanistan 1919’da İzmir’e kendi başına çıkmadı. Müttefiklerin onayı vardı ve Başbakan Lloyd George yönetimindeki İngiltere, Venizelos’un Anadolu politikasına güçlü destek veriyordu. Fakat İngiltere yekpare değildi; Dışişleri ve askerî çevrelerde Anadolu macerasının sürdürülebilirliği konusunda ciddi kuşkular bulunuyordu.

Yunanistan’ın ilk büyük stratejik hatası belki de buydu: İngiliz desteğini İngiliz garantisi sandı.

Oysa büyük güçlerin kalıcı dostluklarından çok kalıcı çıkarları vardır.

Haritada İlerlemek, Güçlenmek Demek Değildir

1921’de Yunan ordusu Ankara önlerine kadar geldiğinde haritaya bakan biri Türk tarafının kaybettiğini düşünebilirdi. Gerçekte ise Yunan ordusu ilerledikçe limanlarından, demiryollarından ve ikmal merkezlerinden uzaklaşıyor; cephe uzuyor, maliyet artıyor, siyasi destek zayıflıyordu. Türk tarafı ise geri çekilirken düzenli orduyu güçlendiriyor, cepheyi daraltıyor ve zaman kazanıyordu.

Bu yüzden savaşın gerçek stratejik dönüm noktası bana göre 30 Ağustos’tan önce, Sakarya’da yaşandı.

Stratejide En Zor Emir Bazen “Bekle”dir

Sakarya’dan sonra Mustafa Kemal hemen saldırmadı. Yaklaşık bir yıl bekledi. Meclis’te “ordu neden taarruz etmiyor?” baskısı vardı ama hazırlık tamamlanmadan harekete geçmedi.

Bu ayrıntı onun liderliğini anlamak açısından önemlidir.

Strateji yalnız ne zaman vuracağınızı bilmek değildir; ne zaman vurmamanız gerektiğini de bilmektir.

Cephe Savaşı Kadar Diplomasi Savaşı da Vardı

Üstelik cephede beklenirken diplomasi durmuyordu.

Sovyet Rusya’dan Ankara’ya para ve silah desteği geliyordu. Fransa, 1921 Ankara Anlaşması’yla Ankara hükümetiyle uzlaşmıştı. İtalya Anadolu’daki politikasını değiştirmişti. Yunanistan ise 1920 seçimleri sonrasında kendi içinde derin biçimde bölünmüş, Kral Konstantin’in dönüşüyle Müttefiklerin önemli bölümünün desteğini kaybetmişti.

Dolayısıyla 26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz başladığında yalnız Türk ordusu güçlenmiş değildi.

Yunanistan diplomatik olarak da yalnızlaşmıştı.

Üstünlük Her Yerde Değil, Doğru Yerde Kuruldu

Taarruzun kendisi ise kör bir cephe saldırısı değildi. Türk komutanlığı kuvvetlerini Yunan hattının her noktasına eşit biçimde yaymak yerine esas darbeyi Afyon’un güneybatısında yoğunlaştırdı. Süvari birlikleri geriye sarktı, ulaşım ve haberleşme hatlarını kesti.

Yani Türk ordusu her yerde üstün değildi.

Üstünlüğü sonucun alınacağı yerde yarattı.

30 Ağustos’un askerî zekâsı biraz da burada yatıyordu.

Trikopis Hikâyesi: Bir Ordunun Komuta Krizi

Yunan komuta sisteminin ne ölçüde çöktüğünü gösteren en çarpıcı hikâyelerden biri General Trikopis’tir. Yunan hükümeti onu Anadolu ordularının başkomutanlığına getirmişti, fakat haber kendisine zamanında ulaşmadı; yeni görevini esir düştükten sonra Türk tarafında öğrendi.

Bu yalnız renkli bir savaş anekdotu değildir.

Komuta, haberleşme ve siyasi merkez arasındaki bağ kopmuşsa, büyük ordular bile çok kısa sürede çözülebilir.

Asıl Tehlike İzmir’den Sonra Başladı

9 Eylül’de Türk ordusu İzmir’e girdiğinde ise hikâye bitmedi; belki en tehlikeli safha o zaman başladı. Türk birlikleri Boğazlar yönüne ilerlerken İngiliz kuvvetleriyle çatışma ihtimali ortaya çıktı.

Lloyd George sertlik yanlısıydı.

Ama Fransa ve İtalya İngiltere’nin arkasından yeni bir Anadolu savaşına girmek istemiyordu. İngiliz kamuoyu da Birinci Dünya Savaşı’nın ardından yeni bir savaşa hazır değildi.

Ankara bu çatlağı doğru okudu ve zafer sarhoşluğuyla İngiltere’yle gereksiz bir savaşa sürüklenmedi.

Dumlupınar’ın Yankısı Downing Street’e Ulaştı

Birkaç hafta sonra Mudanya Mütarekesi geldi. Türkiye yeni bir büyük savaşa girmeden Doğu Trakya’nın geri dönüşünün yolunu açtı. Ardından Lozan başladı.

Belki 30 Ağustos’un en az konuşulan sonuçlarından biri de Londra’dadır: Çanakkale Krizi, Lloyd George hükümetinin düşüşünü hızlandırdı.

Dumlupınar’daki top seslerinin yankısı Downing Street’e kadar ulaştı.

Mustafa Kemal’in Asıl Gücü Nerede?

İşte Mustafa Kemal’in gerçek büyüklüğünü burada görüyorum. 30 Ağustos’u elbette tek başına kazanmadı; Fevzi Çakmak, İsmet İnönü, Nurettin Paşa, Yakup Şevki Paşa, Fahrettin Altay, binlerce subay, asker, Anadolu kadınları, köylüler ve Meclis vardı.

Ama bütün bu unsurları aynı stratejik harita üzerinde birleştirebildi.

Orduyu hazırladı.

Meclisi ayakta tuttu.

Moskova ile konuştu.

Fransa ile uzlaştı.

İngiltere’nin içindeki çatlakları okudu.

Yunanistan’ın lojistik sınırlarına dayanmasını bekledi.

Ve zaferi diplomatik kazanca çevirdi.

Bugünün Türkiye’si İçin 30 Ağustos

Bugün 30 Ağustos’tan çıkarılacak ders de burada.

104 yıl önce bağımsızlığın dili top, tüfek, demiryolu ve diplomasi idi. Bugün buna enerji güvenliği, yapay zekâ, yarı iletkenler, savunma teknolojileri, finans, veri ve tedarik zincirleri eklendi.

Ama temel kural değişmedi:

Başkalarının insafına bıraktığınız hiçbir şey tam anlamıyla sizin değildir.

30 Ağustos’u elbette gururla kutlayalım.

Ama yalnız zafer sarhoşluğuyla değil, zafer aklıyla.

Çünkü Cumhuriyet’i kuran yalnız kahramanlık değildi.

Kahramanlığı sonuca dönüştüren stratejik zekâydı.