Ankara’dan Hollywood’a: Zsa Zsa, Atatürk ve Bir Hilton Hikâyesi

Bazı hayatlar yalnızca biyografi değildir; ülkelerin, dönemlerin ve birbirinden uzak dünyaların kesişme noktasıdır. Zsa Zsa Gabor’un Budapeşte’de başlayıp Ankara üzerinden Hollywood’a uzanan hayatı da böyledir. Atatürk’ün genç Cumhuriyeti, Conrad Hilton’un yükselen Amerikan imparatorluğu ve savaş öncesi Avrupa’nın seçkin çevreleri aynı hikâyede buluşur.

Üstelik bu hikâyenin İstanbul’da hâlâ yaşayan bir tanığı vardır: İstanbul Hilton.

Budapeşte’den genç Cumhuriyet’in Ankara’sına

Asıl adı Sári Gábor’du. 1917’de Budapeşte’de, Yahudi kökenli bir Macar ailenin kızı olarak dünyaya geldi. Güzelliği, sahne merakı ve büyük bir hayat yaşama arzusu gençliğinde fark edildi. Amerikan yıllarında ise “Zsa Zsa” kimliğini yaratarak şöhreti başlı başına bir mesleğe dönüştüren ilk küresel yıldızlardan biri oldu.

Türkiye ile bağı, gazeteci, fikir adamı ve diplomat Burhan Asaf Belge sayesinde kuruldu. Kadro hareketi çevresinde yer alan Belge, genç Cumhuriyet’in kalkınma arayışlarına kafa yoran aydınlardandı. Budapeşte’de tanıştığı Zsa Zsa ile 17 Mayıs 1935’te evlendi. Genç kadın henüz 18 yaşındaydı; Belge ise ondan yaklaşık yirmi yaş büyüktü.

Böylece Zsa Zsa Ankara’ya geldi.

O yılların Ankara’sı küçük, bozkırın ortasında ve henüz inşa hâlinde bir başkentti. Fakat aynı zamanda diplomatların, gazetecilerin, sanatçıların ve Cumhuriyet’in kurucu kadrolarının birbirine yakın yaşadığı hareketli bir siyasi laboratuvardı.

Zsa Zsa’nın Atatürk’le karşılaşması da bu çevrede gerçekleşti.

Atatürk anlatısı: Gerçek mi, Zsa Zsa efsanesi mi?

Yıllar önce CNN’de Larry King’in programında onu dinlemiştim. Ankara’da Atatürk’ün ilgisini çektiğini ve aralarında romantik bir yakınlaşma yaşandığını tereddütsüz anlatıyordu. Aynı iddiayı 1991 tarihli One Lifetime Is Not Enough adlı hatıratında daha sansasyonel ifadelerle tekrarladı.

Ancak tarih ile hatırat arasına çizgi çekmek gerekir. Bu anlatıyı doğrulayan resmî belge, bağımsız tanıklık veya güvenilir arşiv kaydı yoktur. Zsa Zsa’nın olayların tarihini ve ayrıntılarını zaman içinde değiştirdiği de bilinir. Dolayısıyla “Atatürk ile aşk yaşadı” demek tarihçilik olmaz. Doğru ifade şudur: Zsa Zsa Gabor, hayatı boyunca Atatürk’le romantik bir yakınlık yaşadığını iddia etti.

Yine de bu iddia dönemin ruhuna dair bir şey söyler. Genç Cumhuriyet; modernleşme tutkusu, kadınların kamusal hayata katılımı, Avrupa’ya açık yüzü ve Atatürk’ün karizmasıyla genç bir Macar kadının hafızasında derin iz bırakmıştı.

Hollywood’da kendi hayatını markaya dönüştürmek

Zsa Zsa, Burhan Belge’den ayrıldıktan sonra 1941’de Amerika’ya gitti. Conrad Hilton’la Pera Palas’ta tanıştıkları yolundaki hoş rivayet kronolojiye uymaz. İkili Hollywood’un ünlü Ciro’s gece kulübünde tanıştı; 1942’de evlendi, 1947’de boşandı. Bu evlilikten Zsa Zsa’nın tek çocuğu Francesca Hilton doğdu.

Hollywood’da onu büyük oyuncudan çok büyük şahsiyet yapan, kendi hayatını sahneleme yeteneğiydi. Macar aksanını, mücevherlerini, dokuz evliliğini, boşanmalarını ve nüktelerini markaya dönüştürdü. En ünlü sözlerinden biri bütün felsefesini özetliyordu:

“Ben mükemmel bir ev kadınıyım; bir erkekten her ayrıldığımda evini ben alırım.”

İstanbul Hilton’u gerçekten Zsa Zsa mı yaptırdı?

Onun Conrad Hilton’a sürekli İstanbul’u anlattığı ve burada otel açması için ısrar ettiği yıllardır söylenir. Mümkündür; fakat şirket arşivlerinde veya resmî belgelerde projeyi Zsa Zsa’nın başlattığını kanıtlayan güçlü bir kayıt yoktur. Üstelik otel 1955’te açıldığında çift sekiz yıldır boşanmıştı.

İstanbul Hilton’un arkasında daha büyük bir siyasi ve ekonomik proje vardı. Türkiye NATO’ya girmiş, Kore’ye asker göndermiş ve Batı ittifakındaki yerini belirginleştirmişti. Menderes hükümeti ülkeyi uluslararası sermayeye, turizme ve Amerikan ekonomik modeline açmak istiyordu. Otel; Emekli Sandığı yatırımı, Amerikan finansmanı, Hilton işletmeciliği ve dönemin kalkınma anlayışının birleşimiydi.

Skidmore, Owings & Merrill ile Sedad Hakkı Eldem’in tasarladığı yapı, Gordon Bunshaft’ın uluslararası modernizmini Türk mimari hafızasıyla buluşturdu. 10 Haziran 1955’te açılan Hilton, yalnızca bir otel değil, Batı’ya yönelen Türkiye’nin vitriniydi.

Conrad Hilton’un uluslararası otelleri komünizme karşı “küçük Amerika’lar” olarak gördüğü Soğuk Savaş ortamında İstanbul Hilton; NATO’nun, Amerikan sermayesinin, modern mimarinin ve yeni hayat tarzının zarif bir ileri karakoluna dönüştü.

Otelden daha fazlası: Yeni hayatın sahnesi

Havuzu, balkonları, klimalı salonları ve geniş lobisiyle yapı, İstanbul’a yalnızca yeni bir konaklama standardı getirmedi. Düğünler, balolar, devlet ziyaretleri, Hollywood yıldızları, caz geceleri ve havuz başı davetleri sayesinde Türkiye’nin Batı’yla bütünleşme arzusunu görünür, dokunulur ve gündelik hayatta yaşanabilir kıldı.

Bu hikâyede üç güçlü marka vardı. Atatürk yeni bir devlet ve ulusal kimlik kurdu. Conrad Hilton Amerikan hizmet kültürünü dünyanın stratejik şehirlerine taşıdı. Zsa Zsa ise sosyal medya henüz doğmamışken kendi hayatını küresel bir markaya çevirdi.

İstanbul’un elinde kalan hikâye

Zsa Zsa’nın İstanbul Hilton’un kuruluşundaki rolünü abartmamak gerekir. Belki Conrad Hilton’a İstanbul fikrini gerçekten o verdi; belki de bu, ardında bıraktığı güzel efsanelerden yalnızca biridir. Fakat Budapeşte’den Ankara’ya, Ankara’dan Hollywood’a uzanan hayatı, Türkiye ile Amerika arasındaki kültürel köprünün otelden çok önce kurulmaya başladığını gösteriyor. Zsa Zsa, kocalarından ayrılırken evleri elinde tuttuğunu söylüyordu. İstanbul ise ondan daha kalıcı bir şey tuttu: Atatürk’ün Ankara’sından Hilton’un Amerika’sına uzanan, gerçekle efsanenin birbirine karıştığı olağanüstü bir dünya hikâyesini.