‘Dostum Trump’ zorda: Amerika’da siyasi deprem, Türkiye’de yeni hesaplar

Amerikan siyasetinin ironilerine bir yenisi eklendi.

Washington, İran’da rejim değişikliğini tartışırken Amerikan seçmeni kendi ülkesinde onlarca yıllık siyasi alışkanlıkları sandıkta değiştirdi.

Cumhuriyetçilerin geleneksel kaleleri Teksas ve Kansas’ta Demokratların elde ettiği tarihî başarılar, sıradan bir ara seçim sonucunun ötesinde anlam taşıyor.

Demokratların Kongre’nin iki kanadında çoğunluğu kazanmasıyla Trump’ın ikinci döneminin son iki yılı bambaşka bir siyasi zemine oturuyor.

Elbette Amerika’da rejim değişmedi. Ama güç dengeleri değişti.

Dünyanın en güçlü başkanı, kendi seçmeninin sandıkta çizdiği sınırlarla karşılaştı.

Trump daha mı sertleşecek?

Trump başkanlık yetkilerini kaybetmedi. Silahlı kuvvetlerin başkomutanı olmaya, dış politikada önemli kararlar almaya ve yasaları veto etmeye devam edecek.

Ancak karşısında artık bütçeyi, atamaları, yaptırımları ve savaş yetkilerini daha sıkı denetleyebilecek bir Kongre var.

Soru şu: Trump uzlaşacak mı, yoksa çatışmayı mı büyütecek?

İkisini birden yapabilir.

Kongre soruşturmaları, bütçe krizleri ve olası azil girişimleri siyasi gündemi sertleştirebilir. Ancak görevden alma için Senato’da üçte iki çoğunluk gerektiğini unutmayalım.

Trump etkisizleşmedi; fakat siyasi manevra alanı daraldı.

İran savaşı ve petrol: Beklenmedik bir rahatlama mümkün

Seçimlerin küresel enerji piyasaları açısından önemli bir sonucu olabilir.

Amerikan seçmeni yeni ve maliyetli savaşlara giderek daha mesafeli yaklaşıyor. Demokratların kontrolündeki Kongre de İran’a yönelik askerî operasyonların finansmanını, hukuki dayanağını ve hedeflerini daha sıkı sorgulayabilir.

Bu, Washington’ın yeni bir savaşa veya mevcut çatışmayı genişletmeye daha isteksiz davranmasına yol açabilir.

İran’ın da ekonomik gerçekleri var.

Tahran petrol ihracatından elde ettiği gelire ihtiyaç duyuyor. Ekonomik baskıların hafifletilmesi, yaptırımların kademeli kaldırılması ve uluslararası piyasalara daha rahat erişim, İran için güçlü müzakere teşvikleri.

İki tarafın çıkarları belirli koşullarda kesişebilir.

Washington askerî maliyetleri azaltmak, Tahran ise petrol gelirlerini artırmak isteyebilir.

Diplomatik bir uzlaşma, Hürmüz Boğazı’ndaki risk primini düşürebilir; petrol, LNG, navlun ve sigorta maliyetlerini rahatlatabilir.

Ancak bu otomatik bir sonuç değil. Yeni saldırılar, yaptırımların sürmesi veya müzakerelerin başarısızlığı fiyatları yeniden yükseltebilir.

Enerji piyasalarının aradığı şey yalnızca daha fazla petrol değil, daha az jeopolitik belirsizlik.

Türkiye için asıl sıkıntı şimdi başlıyor

Ankara açısından seçim sonuçları daha zor bir dönemin habercisi olabilir.

Erdoğan–Trump arasındaki kişisel yakınlık bugüne kadar önemli bir diplomatik kanal olarak görüldü. Ancak bu yakınlığın Türkiye’ye sağladığı somut kazanımlar tartışmalı.

S-400 sorunu çözülmedi. CAATSA yaptırımları devam ediyor. F-35 programına dönüş belirsiz. F-16 dosyasında ise onayların ötesinde teslimat, finansman ve uygulama meseleleri bulunuyor.

Yeni Kongre bu dosyalarda daha katı davranabilir. Yaptırımların kaldırılmasını kolaylaştırmak yerine yeni koşullar ileri sürebilir.

Trump istese bile Kongre’nin itirazlarını tek başına ortadan kaldıramaz.

Demokrasi, hukuk devleti, ifade ve basın özgürlüğü, insan hakları ve yargı bağımsızlığı da Türkiye–ABD ilişkilerinde daha fazla gündeme gelebilir.

Rum-Yunan ve Ermeni diasporalarının Kongre’deki savunuculuk faaliyetleri de Ankara açısından önemini koruyacak.

Bir başka mesele, iki ülke arasında yıllık 100 milyar dolarlık ticaret hedefi.

Bu hedef, bugünkü ticaret hacmi, karşılıklı yatırım düzeyi ve mevcut siyasi engeller dikkate alındığında yakın vadede gerçekçi görünmüyor. Güçlü bir ekonomik program olmadan siyasi temenniden öteye geçemez.

Türkiye’nin artık Washington politikasını yalnızca Beyaz Saray’a bağlama lüksü yok.

Dünya dengeleri ve 2028 hesabı

Çin’le teknoloji rekabeti, Rusya’ya yaptırımlar, Ukrayna’nın güvenliği ve İsrail’e destek gibi konularda Kongre daha etkili olabilir.

Ancak Demokrat çoğunluk Amerikan dış politikasının bütünüyle değişeceği anlamına gelmiyor.

2028 başkanlık yarışı da şimdiden önem kazandı. JD Vance, Marco Rubio ve Demokrat Parti’nin yeni kuşak isimleri Trump sonrası dönemin nasıl şekilleneceğini tartışacak.

Amerika’nın dünya liderliği sona ermiyor; fakat bu liderliğin maliyeti ve uygulanma biçimi yeniden sorgulanıyor.

“Dostum Trump” artık eskisi kadar güçlü değil

Türkiye için çıkarılacak ders açık.

Kişisel dostluklar diplomasiye yardımcı olabilir; ama kurumsal ilişkilerin yerini tutamaz.

Ankara hem Cumhuriyetçilerle hem Demokratlarla, Kongre komiteleriyle, Amerikan iş dünyasıyla ve düşünce kuruluşlarıyla kalıcı ilişkiler geliştirmeli.

Enerji, savunma, teknoloji ve ticarette ölçülebilir kazanımlara odaklanmalı. Hukuk devleti ve demokratik standartları da yalnızca Washington istediği için değil, kendi vatandaşlarının refahı ve ülkenin uluslararası güvenilirliği için güçlendirmeli.

“Dostum Trump” zorda. Türkiye’nin dış politikası da tek bir dostun siyasi kaderine bağlı kalmamalı.

Washington İran’da rejim değişikliğini tartışırken Amerikan seçmeni kendi ülkesindeki siyasi dengeleri değiştirdi.

Bunun bize hatırlattığı basit ama önemli bir gerçek var:

Başkanlar gelir geçer. Kalıcı olan, kurumlar, çıkarlar ve halkın iradesidir.