Zeytinyağı bir Amerikalının hayatını nasıl değiştirdi?

Yirmi iki kadın, zeytinyağının peşinden okyanusu aşıp Milas’a geldi. Amerika ve Kanada’dan gelen bu kadınlar, Türkiye’de geçirdikleri bir haftada Efes’in mermer caddelerinde yürüdüler, Milet’in büyük tiyatrosunu ve Priene’nin Athena Tapınağı’nı gördüler, Bafa Gölü kıyısındaki Latmos Herakleiası’nı gezdiler. Milas’ın salı pazarında yerel üreticilerle tanıştılar, Türk yemekleri yapmayı öğrendiler, Memecik zeytinyağını zeytinin yetiştiği yerde tattılar. Bir yağın tadını merak ederek yola çıkmışlardı. O merak sayesinde bir haftada Türkiye’nin tarihi, mutfağı ve günlük hayatı hakkında ne çok şey öğrendiler.

Milas’ta onları dinlerken kendi zeytinliğimi düşündüm. Urla’da hasat günü zeytini bekletmeden sıkıma yetiştirmeye uğraşırken insanın aklına gelmiyor. Dünyanın öbür ucunda biri, bizim burada sıktığımız yağı tatmak için valizini toplayıp yola çıkıyor. Elimizde öyle kıymetli bir altın suyu var ki insanı bir ülkenin mutfağına, toprağına, tarihine kadar götürüyor. Peki biz, o yağı üreten kadınların dünyaya açılması için bu kıymetten ne kadar yararlanıyoruz?

Bu, Women in Olive Oil’un Türkiye’deki ilk hasat buluşmasıydı. Bir önceki buluşmada grubun bir sonraki hasat için nereye gideceği konuşulurken Oro di Milas’ın kurucusu Emine Colin, “Jill, Türkiye’yi deneyelim,” demiş. Jill de daveti kabul etmiş. Milas’ta Emine’nin zeytinliğinde konuştuk.

Türkiye’yi dünyaya nasıl anlatırız diye sık sık konuşuyoruz. Emine’nin davetinin karşılığını o hafta gördüm. Memecik’i tatmaya gelen biri, Milas pazarında üreticiyle konuşuyor, bir Türk yemeğinin nasıl yapıldığını öğreniyor, ertesi gün Efes’in mermer caddelerinde yürüyor. Eve döndüğünde Türkiye’yi anlatırken kendi gördüklerinden, tattıklarından, tanıştığı insanlardan söz edecek. Emine, bir hasat davetiyle yirmi iki kişiye anlatacak böyle bir Türkiye hikâyesi verdi.

Zeytinyağı deyince aklımıza İtalya, İspanya, Yunanistan, Türkiye geliyor. Zeytinyağı üreten kadınları birbirine bağlamayı kendine iş edinen Jill Myers ise Teksas’ta, zeytinyağının neredeyse hiç kullanılmadığı bir mutfakta büyümüş.

Mutfak dolabının arkasındaki bidon

Jill’den hikâyesinin biraz gerisine gitmesini istedim. “Belki daha önce kimseye anlatmadığın bir şey vardır,” dedim. O da beni Teksas’taki çocukluk evine götürdü.

Mutfak dolabının arkasında bir zeytinyağı bidonu varmış. Evde kimse zeytinyağı kullanmazmış. Jill ara sıra bidonu açıp koklar, “Bu ne işe yarıyor?” diye düşünürmüş. Yıllar sonra, 2012 civarında, İtalya’da tattığı yağ onda öyle bir merak uyandırmış ki Amerika’ya dönerken yanında zeytinyağı getirmeye başlamış. Çocukları da taze yağa bayılmış.

Önce yağın nasıl üretildiğini ve tadıldığını öğrenmeye koyulmuş, ardından ithalata girmiş. 2016 ve 2017’de International Culinary Center’da Olive Oil Times’ın zeytinyağı someliyeliği eğitimini almış. “Zeytinyağı bütün hayatımın yönünü değiştirdi,” dedi. Bu değişimi anlatırken dönüp dolaşıp tanıştığı insanlardan söz etti. Ardından pandemi geldi.

Evde kaldıklarında birbirlerini buldular

Salgında Jill’in konuştuğu üreticiler, ithalatçılar ve dükkân sahipleri bir anda evlerine kapanmıştı. Birbirleriyle konuşabilsinler diye Facebook’ta kapalı bir grup açtı. Sektörde tanıdığı kadınlara haber verdi, onlar da kendi tanıdıklarını çağırdı. Grup öyle hızlı büyümüş ki Jill o günleri, daha nefesini toparlayamadan hızı artan bir koşu bandına benzetiyor.

Tadım eğitimleri, çevrimiçi seminerler, kalabalık Zoom toplantıları derken kadınlar birbirlerinin işini öğrenmeye başladı. Jill, 2023’te bu oluşuma resmî bir yapı kazandırmak için adım attı. Ardından bütün mesaisini Women in Olive Oil’a ayırdı. Beni en çok bu kısmı duygulandırdı. Birbirlerine en çok ihtiyaç duydukları günlerde başlayan o konuşmaların bugün bir kadının yağını okyanusun öte yakasına taşıyabilmesi ne güzel.

İyi bir yağ yaptınız. Şimdi kime satacaksınız?

Bir yağın tadına baktığımda, o tadın arkasındaki kararları da düşünürüm. Zeytin hangi gün toplandı? Sıkıma gidene kadar ne kadar bekledi? Hasattan sıkıma kadar kaliteyi belirleyen bu kararların ne kadarında kadınların emeği olduğunu biliyorum. Tattığım en iyi yağların bazılarında da onların imzası var. O yağı üretmek bir uzmanlık. Üreticinin emeğine değecek fiyatı verecek alıcıya ulaşması da başlı başına bir iş.

Jill, üyelerinden gelen soruları saydı. Yağımı kime tattırabilirim? Şişeyi nereden alacağım? Markamı kurarken kiminle çalışabilirim? Karşıma bir sözleşme çıktığında kime danışacağım? Ağdaki kadınlar birbirlerine bu konularda yardımcı oluyor.

Şimdi üzerinde çalıştıkları çevrimiçi rehberle bu ilişkileri çoğaltmak istiyorlar. Amaç, Kanada’da Milas’tan bir yağ arayan kişinin onu satan dükkânı bulabilmesi, tadım dersi veren birinin hangi perakendecinin hangi üreticinin yağını getirdiğini görebilmesi. Jill, Türkiye’den katılan kadınların sayısının da arttığını anlatıyor. “Kadınların birlikte çok iyi çalıştığına inanıyorum. Bu sektörde birbirimize gerçekten ihtiyacımız var,” dedi.

Jill’i bu girişimi için kutlamak istiyorum. Bir zamanlar İtalya’dan Amerika’ya yanında zeytinyağıyla dönen bu Teksaslı kadın, şimdi başka kadınların ürettiği yağların da sınırları aşması için çalışıyor. Üreticinin yağını kime tattıracağını, kime satacağını düşünmesi, bence onun emeğine gösterilen en somut saygılardan biri.

Milas’ta Jill’in Emine için söylediği bir cümle aklımda kaldı. “Dünyada tanıdığım en iyi yağlardan birini üretiyor,” dedi. Kim bilir, belki yakında Toronto’da biri bir dükkâna girip “Milas’ın Memecik yağını arıyorum,” diyecek. Milas’ta geçirdiğimiz o haftadan sonra bunun çok uzak bir ihtimal olduğunu düşünmüyorum.