ABD’den sürpriz barış hamlesi: JD Vance, Tahran’a mektup yazıp doğrudan müzakere istemiş

Amerikan Başkanı Donald Trump bir yandan İran’ı sürekli yeni savaşla tehdit eder ve Amerikan ordusunun İran etrafındaki yığınağı devam ederken bu ülkeden sürpriz bir müzakere hamlesi geldi, Başkan Yardımcısı JD Vance’in Tahran’a bir mektup yazarak bu ülkeyi yeniden doğrudan müzakere masasına davet ettiği ortaya çıktı.

The New York Times gazetesinin haberine göre, üst düzey bir ABD’li yetkili ile konuya hakim bir İranlı yetkilinin verdiği bilgilere göre, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, kapsamlı barış müzakerelerini yeniden başlatmak amacıyla üst düzey bir İranlı siyasi ve askeri yetkiliyle iletişime geçti.

Yetkililer, Vance’in bu hamleyi geçen hafta Katarlı aracıları vasıtasıyla gönderilen ve Pazar günü İran Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri ve Devrim Muhafızları Ordusu eski başkomutanı General Mohsen Rızai’ye ulaştırılan bir mektupla gerçekleştirdiğini belirtti. Vance mektupta, ABD ve İranlı yetkililerin yakın zamanda bir araya gelmesini teklif etti ve ABD adına görüşmelere kendisinin liderlik edeceğini ekledi.

İranlı yetkili, bu teklifin İran liderliği tarafından olumlu karşılandığını, birçoğunun Vance’i düşmanlıklara son vermeye yardımcı olabilecek etkili bir figür olarak gördüğünü söyledi. Rızai’nin Perşembe gününe kadar resmi bir yanıt vermesi bekleniyor.

ABD’li yetkili, Başkan Trump’ın mektubu Tahran’a gönderilmeden önce okuduğunu ve onayladığını ifade etti. Beyaz Saray konuyla ilgili soruları Vance’in makamına yönlendirirken, Vance’in sözcüsü yorum yapmaktan kaçındı.

Gözler Önümüzdeki Haftaya Çevrildi: Masada Nükleer Program Var

Başkan Yardımcısı’nın bu diplomatik atağı, oldukça gergin bir dönemde geldi. Başkan Trump, muhtemelen önümüzdeki Salı günü yapılacak ara seçimlerin ardından İran’a yönelik aktif hava saldırılarını yeniden başlatmayı değerlendiriyordu. ABD ordusu; enerji altyapısı ve İran ekonomisi için hayati önem taşıyan diğer tesisleri de içeren genişletilmiş bir hedef listesi hazırlamıştı.

İran ise bölgedeki altyapıyı ve deniz altı kablolarını hedef alarak sert bir misillemede bulunacağı uyarısında bulundu.Ayrıca ABD’li yetkililer geçen hafta İran’ın Orta Doğu ve diğer bölgelerdeki Amerikalılara yönelik saldırı planlarında ileri aşamada olduğunu öne sürmüştü.

Her iki yetkili de Vance’in mektubunda nükleer sorunun çözümünün şart olduğunu ve İran’ın nükleer programının en başından itibaren müzakere masasında yer alması gerektiğini açıkça belirttiğini söyledi. Vance mektupta, İran ve ABD’nin anlaşmazlığı doğrudan müzakereler yoluyla çözmesinin zorunluluk olduğunu vurguladı.

Mektupta görüşmelerin yapılacağı yer ve zaman belirtilmedi ancak yetkililer, doğrudan müzakerelerin önümüzdeki hafta gibi erken bir tarihte Katar veya Türkiye’de başlayabileceğini aktardı. İranlı ve Amerikalı yetkililer, Tahran’ın Vance’in teklifini kabul etmesi halinde müzakerelerin teknik olarak ön koşulsuz başlayacağını belirtti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı Çarşamba günü sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Kahraman Silahlı Kuvvetlerimiz vatanı savunmaya tamamen hazır olsa da İran diplomasiye başarılı olması için şans vermeye devam ediyor. 7 Günlük Planımızın bir haftadan bile kısa bir sürede uygulanmasını sağlayabilecek fikirleri incelemek için aracılarla yakın ve sürekli temas halindeyiz” ifadelerini kullandı.

Seçim Baskısı ve Bölgesel Diplomasi Trafiği

Bu mektup, Vance’in küresel ekonomiyi altüst eden, Cumhuriyetçi Parti’yi bölen ve önümüzdeki hafta Demokratların zafer kazanmasına katkıda bulunabilecek bir çatışmayı bitirme yönündeki son çabası niteliğinde. The New York Times ve Siena Üniversitesi tarafından yakın zamanda yapılan bir anket, seçmenlerin %65’inin Trump’ın İran savaşını yürütme biçimini onaylamadığını gösterdi.

ABD’li yetkili, Vance’in Rızai’ye yazmasının nedenini, İran liderliğinde anlaşmaya karşı çıkan sertlik yanlısı grup ve Devrim Muhafızları üzerinde etkisi olan biriyle doğrudan konuşmaları gerektiğinin anlaşılması olarak açıkladı.

İran’la savaşa girmeye özel görüşmelerinde karşı çıkan Vance, bu yılın başlarında Trump tarafından müzakereleri yürütmekle görevlendirilmişti. Nisan ayında Pakistan’a giden Vance, İranlı liderlerle maraton niteliğinde bir görüşme gerçekleştirmiş ancak bu temaslar bir sonuç alınamadan sona ermişti.

Son haftalarda Katar, Pakistan, Türkiye ve Suudi Arabistan’dan üst düzey yetkililerin gerilimi düşürmeyi görüşmek üzere İran’a gitmesiyle yoğun bir diplomasi trafiği yaşandı. İki İranlı yetkili, bu toplantıların aracılar tarafından, yeniden bir çatışma dalgası başlaması halinde bölgenin kaosa ve yıkıma sürükleneceğine dair endişelerin dile getirilmesi etrafında şekillendiğini söyledi. Bölge liderleri, savaştan kaçınması için İran’ı esnek olmaya ve nükleer programı konusunda taviz vermeye teşvik etti.

İran’ın “7 Günlük Planı” ve Masadaki Şartlar

Rızai, bu göreve Ağustos ayında İran’ın yeni dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney tarafından atandı. İran devlet medyasında yer alan haberlere göre Rızai’nin makamı, yakın zamanda dini liderle görüştüğünü ve İran’ın Washington’a sunduğu yedi günlük planı izleyerek ülkeyi mevcut “ne savaş ne barış” belirsizliğinden çıkarma talimatı aldığını duyurdu.

ABD’nin reddettiği İran’ın yedi günlük planı, Washington’ın Hürmüz Boğazı’na uyguladığı deniz ablukasını kaldırması ve İran’ın dondurulmuş bazı varlıklarını serbest bırakması da dahil olmak üzere bir dizi adım atmasını şart koşuyor. İranlı yetkililer, bu adımların ardından İran’ın boğazı açacağını ve derhal müzakerelere başlayacağını ifade etti.