Demiryolu tüneli açarken 500 yıllık gemi enkazı buldular: Hem de altı tane birden

İsveç’in Varberg kentinde süren demiryolu tünel inşaatı sırasında Orta Çağ’dan 17. yüzyıla uzanan altı gemi enkazı bulundu. En iyi korunan enkaz, 1530’larda Batı İsveç kerestesinden yapılmış meşe yelkenli olup, üzerindeki yanık izleri geminin batmadan önce kasıtlı ateşe verilmiş olabileceğini gösteriyor.

İsveç’in batı kıyısındaki Varberg şehrinde süren demiryolu tünel projesi beklenmedik bir arkeolojik keşfe sahne oldu. Ekipler çalışmalar sırasında Orta Çağ’dan 17. yüzyıla uzanan altı ayrı gemi enkazıyla karşılaştı. Kalıntılar, bölgenin yüzyıllar önce işlek bir liman olduğu dönemden kalan denizcilik mirasının somut kanıtları olarak değerlendiriliyor.

Arkeoloji danışmanlık grubu Arkeologerna’nın raporuna göre 2025 yılında bulunan altı enkazdan dördü Orta Çağ’a, biri 17. yüzyıla tarihleniyor; birinin yaşı ise belirlenemedi.

Arkeologerna proje yöneticisi Elisabet Schager, 2, 5 ve 6 numaralı enkazların özellikle dikkat çekici olduğunu belirtti. Bir zamanlar kıyı şeridi ve liman savunma noktası olan şehir merkezinde bulunan 2 numaralı enkaz, hem en iyi korunan hem de kesintisiz yapısal bütünlüğünü sürdüren tek gemi olmasıyla öne çıkıyor.

Bu enkaz, 1530’ların ikinci yarısında Batı İsveç kerestesinden inşa edilmiş meşe bir yelkenliye ait. Gemi, tahta kenarlarının birbiri üzerine bindirildiği “clinker” tekniğiyle yapılmış. Sancak tarafından iki gövde bölümü ve dağınık kereste parçaları hala yerinde duruyor.

Geminin tasarımında “berghult” adı verilen bir koruma çıtası da tespit edildi. Yanaşma sırasında gövdeyi darbelere karşı koruyan ve üst yapıya destek işlevi gören bu parça, Schager’in ifadesiyle “heyecan verici” bir bulgu.

Ekip, koruma çıtasında yanık izleri de saptadı. Bu iz, geminin batmadan önce kasıtlı olarak ateşe verilmiş olabileceğine işaret ediyor.

17. yüzyıla tarihlenen 5 numaralı enkaz yerel meşe kullanması ve aynı teknikle yapılmasıyla 2 numaralı gemiye benziyor. Uzmanlar her iki geminin de ortaçağ kentleri Varberg ve Ny Varberg ötesindeki sularda kullanıldığını, 5 numaralı geminin ise Baltık Denizi’nin geniş bir bölümünde seyretmiş olabileceğini düşünüyor.

6 numaralı enkaz ise diğerlerinden farklı bir yapım tekniğine sahip. Altı gemiden “karavel” tarzında inşa edilen tek örnek bu. Bu teknikte tahtalar çerçeveye kenar kenara sabitlenir ve düz bir yüzey oluşturur. Yine meşeden yapılan gemi, korunmuş omurgasıyla da tek örnek. Omurgadaki oluklu yapı Hollanda gemi inşa geleneğinin izlerini taşıyor, ancak kerestenin yaşı belirlenemedi.

3 ve 4 numaralı enkazlar ortaçağ ticaretinde yaygın olarak kullanılan düz tabanlı gemilere ait. Araştırmacılar bu gemiler üzerindeki incelemeleri sürdürerek bölgenin ticaret ağları ve denizcilik yaşamı hakkında yeni ipuçlarına ulaşmayı hedefliyor.

Schager İsveç’in batı kıyısında büyük altyapı projeleri arttıkça Orta Çağ’da ve erken modern dönemde liman ya da deniz altında kalan ama bugün şehir merkezine dönüşmüş alanlarda giderek daha fazla gemi enkazına rastlandığını söyledi. Çalışmalar Bohuslän Müzesi, Visual Archaeology ve Cultural Environment Halland ile ortaklaşa yürütülüyor.