İklim hedefleri şehre indiğinde

İklim hedeflerinin günlük hayatta karşılık bulması, tüketiciye açık bilgi verilmesini, çevreci tercihlerinin kolaylaştırılmasını ve şirketlerin sorumluluk üstlenmesini gerektiriyor.
Bu hafta Antalya, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’e ev sahipliği yapıyor. 9–20 Kasım tarihleri arasındaki zirve, Türkiye’nin hedeflerini ve bunları hayata geçirmek için atılan adımları değerlendirmek için de bir fırsat.
Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda hazırlanan Uzun Dönemli İklim Stratejisi, Kasım 2024’te Birleşmiş Milletlere sunulmuştu. Bu hafta açıklanan 2026–2030 Yeşil Mutabakat Eylem Planı da döngüsel ekonomiden eğitimde yeşil dönüşüme uzanan bir çerçeve çiziyor.
Hepimizin malumu, iklim alanındaki çalışmalar uzun süredir devam ediyor. 1992 tarihli Çerçeve Sözleşme’yi, 1997’de Kyoto Protokolü, 2015’te Paris Anlaşması izledi. Otuz yılı aşan bu birikimin günlük hayattaki karşılığını sorgulamak gerekiyor. Şirketler neyi değiştiriyor, tüketiciye hangi imkânlar sunuluyor?

Ambalajın kutudan sonraki yolculuğu

Kamu kurumlarının yerleştirdiği atık toplama kutuları önemli bir başlangıç. Ancak bir ambalajı bu kutulara bırakmak, mutlaka geri dönüştürüleceği anlamına gelmiyor. OECD, farklı plastiklerin karışmasının ve atıkların kirlenmesinin geri dönüşümü güçleştirdiğini açıklıyor.
Şirketlerin kendi ambalajlarını ayrı toplaması, malzemenin geri dönüşümünü önemli ölçüde kolaylaştırıyor. Üstelik kullanılmış ambalaj, yeniden hammaddeye dönüştürülebilecek ekonomik bir kaynak. Tüketicinin ayırıp iade ettiği ambalaj, geri dönüşüm zincirindeki işletmeler için de bir katma değer sağlıyor.
Katılımı kolaylaştırmak
Nespresso’nun kullanılmış alüminyum kapsülleri mağazalarında toplaması ve TAKK’ın boş ürün ambalajlarının ücretsiz olarak geri gönderilmesine imkân tanıması, şirketlerin kullanılmış ambalajları geri alma uygulamalarına örnek.
Ancak ambalajları markalarına göre biriktirip şubelere götürmek veya göndermek için hazırlamak zahmetli. Ortak iade noktaları, teslimat sırasında boş ambalajın alınması veya evden toplama talebi oluşturulabilen bir uygulama bu yükü azaltabilir.
Ekonomik teşviklerin rolü de önemli. OECD’nin 2023 tarihli raporunda katılımcıların yüzde 43’ü daha güçlü mali teşviklerin, yüzde 39’u daha erişilebilir toplama hizmetlerinin atıklarını daha fazla ayırmalarını teşvik edeceğini belirtiyor.
Depozito iadesi, ambalaj başına ödeme veya ürün hediyesi gibi imkânlar açıkça duyurulmalı; tüketici neyi teslim ettiğinde hangi karşılığı alacağını bilmeli. Geri kazandırılan malzemenin ekonomik değeri, bu teşviklerin tasarımında hesaba katılabilir.

Eskişehir’de somut bir başlangıç

İklime ilişkin çalışmaların şehirdeki örneklerinden biri, Eskişehir Büyükşehir Belediyesinin hayata geçirdiği İklim Adası.
Adını yalnızca konumundan değil, “Artı Değer Arayışı” konseptinden de alan Ada, Kentpark’ta kullanılmayan bir binanın dönüştürülmesiyle hazırlanmış. Ortak çalışma alanları ve tamir atölyeleri bulunan ve toplu taşımayla rahatça ulaşılabilen bu mekânda eşya ve araç gereç paylaşımı, onarım ve yeniden kullanım yaygınlaştırılabilir. Henüz yapım aşamasında olan ekolojik kreş ise kaynakları dikkatli kullanmayı erken yaşta günlük alışkanlıklara dönüştürme imkânı sunuyor.
Geçtiğimiz hafta sonu Ada’da düzenlenen ilk buluşmada, Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce’nin de katıldığı panellerde iklim, tüketim ve şehir planlaması konuları ele alındı. TAKK’ın Ada’ya yerleştirdiği özel tasarım ayna ve telefon, katılımcılara “Gerçekten neye ihtiyacın var?” sorusunu farklı şekillerde yöneltti.
İklim alanında gerçek bir fark yaratabilmek için, hem şirketlerin tüketiciyi sürekli daha fazla almaya yönlendiren satış anlayışının değişmesi hem de tüketicilerin ihtiyaçları kadar tüketmeyi alışkanlık hâline getirmesi gerekiyor. Doğayı korumak için atılabilecek en önemli adımlardan biri, alışverişten önce şu soruyu sormak: “Bu ürüne gerçekten ihtiyacım var mı?”