Herkesle konuş, kimseye boyun eğme: Türkiye’nin yeni güç doktrini

Türkiye’nin dış politikası hâlâ yanlış tercihler üzerinden tartışılıyor: Batı mı, Rusya mı? Çin mi, Türk dünyası mı? NATO’ya bağlılık mı, stratejik özerklik mi?

Oysa bunlar yanlış sorular.

Asıl mesele, birbirleriyle rekabet eden güçlerle ilişkilerimizi Türkiye’nin güvenliğini, refahını ve hareket özgürlüğünü azami ölçüde artıracak şekilde yönetebilmektir.

Donald Trump’ın “Make America Great Again” sloganını benimsemek zorunda değiliz. Ancak arkasındaki stratejik soruyu kendimize sormalıyız: Türkiye’yi kendi şartlarımızla nasıl daha güçlü, daha müreffeh ve uluslararası alanda daha etkili bir ülke yapabiliriz?

Diplomasi, enerji ve uluslararası iş dünyasında geçirdiğim yıllar bana bir gerçeği öğretti: Bir ülkenin ağırlığı, liderlerinin yabancı başkentlerde ne kadar sıcak karşılandığıyla değil, işler ters gittiğinde elinde kaç gerçek seçenek bulunduğuyla ölçülür.

Güvenilirlik, itaatkârlık değildir

Batılı karar vericiler sık sık Türkiye’nin daha güvenilir bir NATO müttefiki, Avrupa’nın daha öngörülebilir bir ortağı olması gerektiğini söylüyor.

Peki, kime göre güvenilir? Hangi şartlarda? Hangi bedel karşılığında?

Güvenilirlik, müttefiklerin her talebini kabul etmek midir? Meşru güvenlik kaygılarımızı geri plana atmak mı? Washington veya Brüksel’in önceliklerini kendi ulusal çıkarlarımızın üzerine koymak mı?

Elbette hayır.

Ancak bunun tam tersi de aynı ölçüde sakıncalıdır. Sürekli yön değiştiren, verdiği sözleri tutmayan, ortaklarını her defasında şaşırtan bir ülke kalıcı güven ve saygınlık kazanamaz.

Asıl maharet, ulusal çıkarları kararlılıkla savunırken etkili diplomasinin temelini oluşturan güven sermayesini tüketmemektir.

Çünkü güven de stratejik bir sermayedir. Biriktirmesi yıllar, kaybetmesi bazen birkaç gün sürer.

NATO: Tek taraflı sadakat değil, karşılıklı güvenlik

NATO, Türkiye’nin güvenlik mimarisinin temel dayanaklarından biridir. Ancak ittifak üyeliği, her bölgesel anlaşmazlıkta aynı görüşü paylaşmayı gerektirmez.

Ankara’nın terörle mücadele, sınır güvenliği, savunma tedariki ve bölgesel istikrara ilişkin kaygıları ciddiyetle ele alınmalıdır. Aynı şekilde Türkiye de ortak savunma yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmelidir.

NATO’nun 2025 tahminlerine göre Türkiye’nin savunma harcamaları millî gelirinin yaklaşık yüzde 2,3’üne ulaşmıştır. Ancak asıl mesele harcamanın büyüklüğünden ziyade bunun ne ölçüde caydırıcılığa, operasyonel kapasiteye ve karşılıklı güvenliğe dönüştüğüdür.

Bir ittifak, en güçlü üyelerinin diğerlerine sürekli sadakat sınavı uyguladığı bir mekanizma olarak sürdürülemez.

İttifakın gerçek gücü karşılıklılıktan doğar. Özellikle çıkarların ayrıştığı zamanlarda müttefiklerin birbirlerinin güvenliğini ciddiye alabilmesinden.

Rusya, Çin ve Türk dünyası: Farklı ilişkiler, farklı riskler

Coğrafya, Moskova’yla ilişkilerimizi sürdürmeyi zorunlu kılıyor. Karadeniz, enerji ve bölgesel çatışmalar sürekli diyaloğu gerektiriyor.

Ancak diyalog bağımlılığa dönüşmemeli.

Aynı ilke Çin için de geçerli. Ticaretimizi ve yatırımlarımızı büyütmek akılcıdır. Fakat kritik teknolojilerde, altyapıda ve finansmanda yeni stratejik kırılganlıklar yaratmamalıyız.

Türk dünyası ise farklı bir fırsat sunuyor. Ortak tarih, dil ve kültür önemli bir başlangıç noktasıdır. Ancak gerçek etki, ulaştırma koridorları, ortak yatırımlar, teknoloji işbirliği ve işleyen kurumlarla ortaya çıkar.

Üstelik bu ülkeler Ankara’nın uzantıları değil, kendi çıkarları ve egemen tercihleri bulunan ortaklarımızdır.

Avrupa’yla ekonomik bütünleşmeyi derinleştirmek, Körfez, Hindistan, Afrika veya Amerika’yla güçlü ilişkiler geliştirmemize engel değildir.

Çok yönlü diplomasi kendi başına çelişki yaratmaz.

Çelişki, farklı başkentlerde birbirleriyle bağdaşmayan sözler vermekle başlar.

Stratejik özerkliğin ekonomik temeli

Türkiye’nin ekonomik göstergeleri meselenin önemini açıkça ortaya koyuyor.

Resmî verilere göre 2025 yılında yaklaşık 273 milyar dolarlık ihracata karşılık 365 milyar dolarlık ithalat gerçekleştirdik. Dış ticaret açığımız yaklaşık 92 milyar dolara ulaştı.

Jeopolitik ağırlığını artırmak isteyen bir ülke için bu tür dengesizlikler önemlidir.

Dış finansmana, ithal enerjiye, yabancı teknolojiye veya sınırlı sayıdaki ihracat pazarına aşırı bağımlılık, diplomatik tercihleri daraltabilir.

Stratejik özerklik yalnızca siyasi konuşmalarda ilan edilerek kazanılmaz. Rekabetçi sanayi, güçlü teknoloji, güvenilir kurumlar, öngörülebilir hukuk ve sürdürülebilir finansmanla inşa edilir.

Ekonomik baskılara dayanacak gücü olmayan bir ülkenin bağımsız siyasi kararlar alması da giderek zorlaşır.

Yeni doktrin: Çıkar, güven ve kapasite

Türkiye’nin dış politikası üç temel ilkeye dayanmalı.

Birincisi, ulusal çıkar. Her ortaklık ülkemizin güvenliğine, refahına ve karar verme özgürlüğüne yaptığı katkıyla değerlendirilmelidir.

İkincisi, karşılıklı güven. Verilen sözler tutulmalı, uluslararası taahhütlere uyulmalı; ancak aynı sorumluluk ortaklarımızdan da beklenmelidir. Öngörülebilirlik, hiçbir zaman teslimiyet anlamına gelmemelidir.

Üçüncüsü, ulusal kapasite. Ekonomik güç, kurumsal güvenilirlik, bilimsel yetkinlik ve savunma hazırlığı olmadan diplomatik bağımsızlığın sınırları dar kalır.

Türkiye ne Batı’nın ileri karakolu, ne Rusya’nın denge aracı, ne Çin’in pazarı, ne de Türk dünyasının kendiliğinden lideri olmakla yetinmelidir.

Hedefimiz, çevresindeki gelişmeleri şekillendirebilen, krizleri çözebilen, ortak refah üreten ve gereksiz düşmanlıklar yaratmadan baskılara direnebilen bir güç olmaktır.

Büyüklük, kaç ülkenin sizden korktuğuyla ölçülmez. Herkesi memnun etmeye çalışarak da elde edilmez.

Gerçek büyüklük, ortaklarınızın sözünüze güvenmesi, rakiplerinizin kapasitenize saygı duyması ve ekonominizin size bağımsız tercihler yapabilecek dayanıklılığı sağlamasıdır.

Türkiye’nin yeni stratejik pusulası aslında son derece yalın:

Herkesle konuş. Kimseye boyun eğme. Verdiğin sözü tut. Çıkarlarını savun. Bağımlılıklarını azalt. Gücünü artır.

Sonuçta Türk dış politikasının başarı ölçüsü, Washington’un, Brüksel’in, Moskova’nın veya Pekin’in Ankara’nın kararlarından ne kadar memnun olduğu değildir.

Asıl ölçü, alınan kararların Türkiye’yi ne kadar güvenli, müreffeh, saygın ve kendi geleceğine hâkim bir ülke hâline getirdiğidir.