Zihnimiz İyi Değilse Hayatımız Ne Kadar İyi Olabilir?

Şirketlerin bilançolarını, ülkelerin ekonomik performansını, yatırımlarımızın getirisini titizlikle ölçüyoruz. Peki kendi hayatımızın bilançosu ne durumda? Başarı, servet ve güç peşinde koşarken en değerli sermayemizi, zihinsel sağlığımızı tüketiyor olabilir miyiz?

Pekin’den Paris’e, Londra’dan İstanbul’a uzanan meslek hayatımda dünyanın en başarılı, varlıklı ve etkili insanlarından bazılarıyla tanıştım. Bir gerçeği giderek daha iyi kavradım: Başarı mutluluğu garanti etmiyor.

Dışarıdan her şeye sahip görünen insanlar büyük yalnızlıklar, korkular ve kaygılar taşıyabiliyor. Buna karşılık mütevazı hayatlar yaşayan, kendisiyle barışık insanların huzuruna imrendiğim de oldu.

Yaş ilerledikçe insanın başarı tanımı değişiyor. Eskiden daha fazla iş, daha fazla sorumluluk, daha fazla hareket isterken bugün kendime başka bir soru soruyorum: Hayatı kazanırken yaşamayı mı unutuyoruz?

Londra’daki doktorumun üç tavsiyesi

Londra’da doktorumla fiziksel ve zihinsel sağlığın birbirini nasıl etkilediği üzerine yaptığımız sohbetten üç temel tavsiye aklımda kaldı. Bunlar İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi NHS’in ruhsal iyilik hâline ilişkin önerileriyle de örtüşüyor.

1. Zihninizin her söylediğine inanmayın.

İnsan bazen kendi düşüncelerinin tutsağı oluyor. Henüz gerçekleşmemiş felaketlerden korkuyor, başkalarının davranışlarına gereğinden fazla anlam yüklüyor, geçmişteki hatalarını zihninde tekrar tekrar yaşıyor.

Diplomaside öğrendiğim önemli derslerden biri, olaylarla onlara yüklediğimiz anlamları ayırmaktır. Bir müzakerenin başarısızlığı kişisel yenilgi değildir. Bir eleştiri değersiz olduğumuz anlamına gelmez.

Her düşünce gerçek, her endişe kader değildir. Zihinsel dayanıklılık, düşüncelerimizi yönetebilmekle başlar.

2. Uykunuzdan çalmayın, bedeninize borçlanmayın.

İş dünyasında az uyumak uzun süre çalışkanlık göstergesi sayıldı. Gece yarısı e-posta gönderen, tatilde bile telefonunu kapatmayan yöneticiler alkışlandı.

Oysa uykusuzluk muhakemeyi, dikkati ve duygusal dengeyi olumsuz etkiler. Yorgun bir liderin kötü kararı yalnızca kendisini değil, bütün kurumunu etkileyebilir.

Dinlenmek verimliliğin karşıtı değil, ön koşuludur.

3. Bedeninizi hareket ettirin, zihninize nefes aldırın.

Düzenli yürüyüş, dengeli beslenme, doğayla temas ve zararlı alışkanlıklardan uzaklaşmak ruhsal dayanıklılığı destekler.

Sağlığımızı hastalandığımızda hatırlamak yerine her gün korumalıyız. NHS’in yaklaşımının özü de bu: Ruhsal sağlığı kriz yönetimi değil, sürekli bakım gerektiren bir yaşam meselesi olarak görmek.

Şirketlerde önleyici bakım için bütçe ayırıyoruz. Peki kendi bedenimizin ve zihnimizin bakımını neden erteliyoruz?

Hayatın bana öğrettiği dört ders

Doktorların tavsiyeleri önemli. Ancak yıllar içinde yaşadıklarımız, kaybettiklerimiz, kurduğumuz dostluklar ve değişen önceliklerimiz de bize güçlü dersler veriyor.

4. Hayatı sürekli yarına ertelemeyin.

Şu sıralar Bali’deyim. Sabah kuşların sesini dinlerken, tropikal yağmurun ardından toprağın kokusunu hissederken düşünüyorum: Bazen en büyük lüks, hiçbir yere yetişmek zorunda olmamak.

Geçmişin pişmanlıklarıyla geleceğin kaygıları arasında bugünü tüketiyoruz.

Stratejik planlama iş dünyasında vazgeçilmezdir. Ancak kişisel hayatımızı sürekli geleceğe ertelemek ciddi bir hatadır.

Geleceğe yatırım yaparken bugünün getirisini sıfırlamayalım.

5. Binlerce bağlantınız olabilir, peki kaç gerçek dostunuz var?

Dünyanın farklı köşelerinde sayısız insanla tanıştım. Ancak geniş bir çevreyle güçlü insan ilişkilerinin aynı şey olmadığını öğrendim.

Telefon rehberimizde binlerce isim bulunabilir. Ama zor günümüzde kaçını arayabiliriz? Kaçının yanında unvanlarımızı bir kenara bırakıp kendimiz olabiliriz?

Sosyal sermaye yalnızca iş bağlantılarından oluşmaz. Güven, sadakat, dostluk ve karşılıksız dayanışma da bu sermayenin parçalarıdır.

İnsan ilişkileri bilançoda görünmez; ama hayatın en değerli varlıkları arasındadır.

6. Kartvizitinizdeki unvan siz değilsiniz.

Diplomat, yönetici, iş insanı, danışman… Bunlar üstlendiğimiz roller. Kimliğimizin tamamı değil.

Benim için yazmak, okumak, yeni kültürler keşfetmek, deniz kenarında yürümek, dostlarla uzun sofralarda sohbet etmek boş zaman faaliyetleri değil, hayatın kendisi.

İnsan bazen hiçbir maddi karşılığı olmayan şeylerle uğraşmalı. Her faaliyetin ekonomik getirisini hesaplamamalı.

Liderlik açısından da önemli bir ders var: Çalışanlarını sürekli baskı altında tutan değil, onlara güven ve gelişme alanı açan yöneticiler daha dayanıklı kurumlar inşa eder.

İyi liderlik yalnızca sonuç üretmek değil, insanları tüketmeden sonuç üretebilmektir.

7. Gelecekteki kendinize bir mektup yazın.

Beş yıl sonraki kendime bugün bir mektup yazsam şöyle derdim:

2031’deki Mehmet’e

Sevgili Mehmet,

Bu mektubu okuduğunda 69 yaşında olacaksın. Sana kaç kitap yazdığını, kaç ülke gezdiğini, ne kadar kazandığını veya hangi önemli görevleri üstlendiğini sormayacağım.

Sana daha zor bir soru soracağım: Bütün bunları yaparken yaşamaya vakit bulabildin mi?

Hâlâ yeni bir şey öğrenme heyecanıyla uyanıyor musun? Yoksa dünyanın bütün meselelerini çözmeye çalışırken kendi içindeki çocuğu susturdun mu?

Umarım herkese yetişmek zorunda olmadığını öğrendin. Her davete katılmanın, her tartışmayı kazanmanın, her fırsatı değerlendirmenin şart olmadığını anladın. Bazı kapıları zamanında kapatmanın da bilgelik olduğunu keşfettin.

Sevdiklerine daha çok sarıldın mı? Güzel sözleri zamanında söyledin mi? Haklı çıkmaya çalışmak yerine affetmeyi, gerektiğinde özür dilemeyi başarabildin mi?

Umarım bedeninin gönderdiği uyarıları artık görmezden gelmiyorsun. Yıllarca dünyayı dolaştırdığın o bedene biraz daha iyi davranıyorsundur.

Hâlâ kahkahalarla gülebiliyor musun? Bir dostunla sohbet ederken zamanı unutabiliyor, denize bakarken telefonuna uzanmadan oturabiliyor musun?

Ve sevgili Mehmet, umarım hâlâ biraz delisin. Yeni hayaller kuracak, gerektiğinde yeniden başlayacak, yanlış yaptığında kendinle dalga geçecek kadar.

Senden daha zengin, daha ünlü, daha güçlü olmanı beklemiyorum.

Senden tek bir şey istiyorum: Bugünkü Mehmet’in, gelecekteki senin uğruna feda ettiği yıllara değmiş olsun.

Çünkü hayatın sonunda kimse bize kaç toplantıya katıldığımızı, kaç unvan taşıdığımızı sormayacak.

Belki de asıl hesaplaşma aynanın karşısında olacak:

“Mehmet, sana verilen hayatı gerçekten yaşadın mı, yoksa hep başka bir hayatın hazırlığını mı yaptın?”

Cevabın evetse, ne mutlu sana. Değilse de üzülme.

Henüz hayattaysan, hikâyenin son cümlesini yazmak için hâlâ vaktin var.

Sevgiyle,

Beş yıl önceki Mehmet

Asıl başarı: Hayatın bilançosu

Yapay zekâ çağında makineler daha hızlı çalışıyor, şirketler daha verimli hâle geliyor, bilgiye erişimimiz artıyor. Fakat insanın huzur, sevgi, güven ve anlam arayışı değişmiyor.

Üstelik sürekli çevrim içi olduğumuz, hayatımızı başkalarının başarılarıyla karşılaştırdığımız bir dünyada zihinsel huzur giderek daha kıymetli bir kaynak hâline geliyor.

Elbette bu yedi alışkanlık hayatın bütün sorunlarını çözmez. Gerektiğinde profesyonel destek almak da kendimize yapabileceğimiz önemli bir yatırımdır.

Yaşadıkça iki gerçeğe daha çok inanıyorum.

Birincisi, zihinsel huzurumuzu kaybederek kazandığımız hiçbir başarının tadını tam anlamıyla çıkaramayız.

İkincisi, hayatın gerçek başarısı ne kadar yükseldiğimiz değil; yükselirken sağlığımızı, sevdiklerimizi, insanlığımızı ve iç huzurumuzu ne ölçüde koruyabildiğimizdir.

Şirketler için kâr-zarar tablosu hazırlıyoruz. Yatırımlarımızın getirisini hesaplıyoruz. Risklerimizi ölçüyoruz.

Peki kendi hayatımızın bilançosunu ne zaman çıkaracağız?

Daha uzun yaşamak için bu kadar çabalarken, daha iyi yaşamayı neden erteliyoruz?