Hukuk fantezisi saymayın: Danıştay’dan çok ilginç ve önemli bir kabul kararı

Türkiye’de adalet sisteminin siyasallaşması ve hukukun üstünlüğünün hala kalıp kalmadığı tartışmaları arasında Danıştay 12. Dairesi çok ilginç ve önemli bir karar aldı; Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Akın Gürlek’i İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı görevini yürütürken Adalet Bakanı olarak atamasının hukuka uygun olup olmadığını mahkemenin tartışabileceğine hükmetti.

Bu karar, Cumhurbaşkanı’nın bütün bakan atamalarının yargı konusun olabileceği anlamına gelmiyor; sadece Adalet Bakanı için ve bugünkü bakanın özel durumu için geçerli. Ancak yine de, Cumhurbaşkanlığı Yönetim Sistemi içinde bir ilk.

Olayı başından anlatalım:

Ankara Barosu’na bağlı avukatlar Ömer Faruk Eminağaoğlu, Doğan Erkan, Sait Kıran, Selcik Ulusoy ve İsmail Çevik; Akın Gürlek’in Adalet Bakanlığı’na atanması kararına karşı Danıştay’da 16 Şubat’ta dava açmıştı.

Akın Gürlek istifa mı etti, azil mi edildi?

Avukatlar dilekçelerinde; Gürlek’in bakan olarak atanmasıyla savcılık görevinin kendiliğinden sona erdiği tezinin “kabul edilemez” olduğunu, böyle bir kabulün görevden azlolunmak anlamına geldiğini, bunun da anayasanın “Hakimler ve savcılar azlolunamaz” hükmünü içeren 139. maddesine aykırı olduğunu ve bakan olarak atanmasının kendi isteğinin varlığı olarak yorumlanamaz olduğunu vurgulamıştı.

Avukatlar dilekçe kapsamında; Gürlek’in Adalet Bakanı ve HSK Başkanlığı göreviyle HSK’nin yargı bağımsızlığı ve yargıç güvencesine yönelik işlemler de yapacak olması gerekçesiyle, savunması alınmadan atama kararının yürütmesinin durdurulmasını da talep etmişti.

Danıştay dilekçeyi doğrudan reddetmedi

Danıştay 12. Dairesi ise dilekçenin reddi yönünde karar vermeyip; avukatların davacı sıfatlarının olduğuna, davanın esastan incelenmesine, bunun için dava dilekçesinin Cumhurbaşkanlığı’na tebliğine, yürütmeyi durdurma isteğinin davalı tarafça cevap verildikten veya cevap süresi geçtikten sonra karara bağlanmasına karar vermişti.

Cumhurbaşkanlığı’nın savunması

Cumhurbaşkanlığı ise 13 Mart’ta daireye savunmasını sundu. Savunmada Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürü Bekir Keleş’in imzası bulundu.

Savunmada; atama işleminin hükümet tasarrufu olduğu, hükümet tasarruflarının dava konusu edilemeyeceği, dava konusu edilen işlemden de davacıların bireysel olarak doğrudan etkilenmediği ileri sürüldü. Bununla birlikte savunmada; Gürlek’in TBMM’de yemin etmesinin de atama işleminde rızası olduğu anlamına geldiği ifade edilerek, davanın reddedilmesi istendi.

3’e karşı 2 oyla dava kabul edildi

Cumhurbaşkanlığı’nın savunmasının ardından, 12. Daire 16 Nisan’da kararını açıkladı. Daire; avukatların  Bakan Gürlek’in atamasına ilişkin dava açma yeterliliklerinin olduğuna 3’e 2 oy çokluğuyla karar verdi.

Bu kapsamda daire; yürütmenin durdurulması istemini, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na itiraz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle reddetti.

Ayrıca daire; esas hakkında görüş için de başvuruyu Danıştay Başsavcılığı’na gönderdi. Böylece; dilekçeler aşaması tamamlanmasının ardından dairenin belirleyeceği bir günde duruşma yapılacak ve dava esastan incelenecek.

Dava neden önemli?

Danıştay’da görülecek olan bu bakan atama davası, aslında Danıştay tarihinde bir ilk olacak.

Normal şartlarda bakan atamaları siyasi atamalar olduğu için idari yargının denetimine tabi olmayan şeyler. Ancak Cumhurbaşkanlığı sisteminde yürütme gücü yetkisini doğrudan halktan aldığı ve iktidar da tek kişide temsil edildiği için bu atamalar geçmiş zamandaki gibi Meclis’te bir güven oylamasına tabi değil.

Dava sadece Akın Gürlek’in özel konumu, yani bakan olmazdan önce yargı mensubu bir başsavcı olması nedeniyle açılabiliyor. Tartışmanın  odağında ise Gürlek’in başsavcılık görevinden istifa edip etmediği var. Gürlek istifa etmedi. Peki öyleyse görevinden nasıl alındı ve bakan olarak atandı?