Amerika pazartesi günü “Özgürlük Projesi” adını verdiği bir operasyonla savaş gemilerini Basra’ya soktu ve ticari gemilere Hürmüz geçişinde eşlik etmeye başladı. Ama sadece iki Amerikan gemisi boğazdan geçebildi. Trump salı akşamı bu projeyi askıya aldığını söyledi.
Başkan Trump, Salı akşamı yaptığı açıklamada, İran ile anlaşmaya doğru “büyük ilerleme” kaydedildiğini belirterek, ticari gemilere Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerinde eşlik etme amacıyla başlatılan ABD operasyonunu “kısa bir süreliğine” durdurduğunu duyurdu.
Sosyal medya üzerinden yaptığı bu açıklama, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun ABD’nin İran’a karşı muharebe operasyonlarını tamamladığını ve tamamen yeni göreve odaklandığını belirtmesinden sadece birkaç saat sonra geldi. ABD’nin Pazartesi günü başlattığı ve “Özgürlük Projesi” olarak adlandırılan operasyondan bu yana boğazdan sadece üç ticari gemi geçmeyi başardı.
Başkanın eşlik görevine ilişkin ani U dönüşü, üçüncü ayına giren savaş boyunca yaptığı son hamlelerden sadece biriydi. ABD Merkez Komutanlığı’ndan bu değişiklikle ilgili yorum istendiğinde, sorular Beyaz Saray’a yönlendirildi.
Rubio, Beyaz Saray’da gazetecilere yaptığı açıklamada, Trump’ın geçen hafta İran’daki savaşı 60 günlük yasal sınırın ötesinde sürdürmek için Kongre’den onay almasına gerek olmadığı yönündeki iddiasını genişleterek şunları söyledi: “Operasyon bitti: Başkanın Kongre’ye bildirdiği gibi, Destansı Öfke’nin o aşamasını tamamladık. Şimdi Özgürlük Projesi’ne geçiyoruz.”
Ama Başkanın durdurma açıklamasıyla “Özgürlük Projesi” adı verilen ticari gemilere Hürmüz’de eşlik etme projesi de askıya alınmış oldu.
Savaş, kırılgan bir ateşkes içinde ve boğazdaki gemi trafiği önemli bir tartışma konusu. İnsansız hava araçları ve füzeleriyle hem gemi trafiğini hem de komşu ülkeleri tehdit eden İran, gemilerin boğazdan yalnızca kendi izniyle geçebileceği konusunda defalarca uyarıda bulundu.
Aynı zamanda, ABD ablukası İran gemilerinin geçişini engelliyor. Trump, Salı akşamı yaptığı paylaşımda ablukanın “tam olarak yürürlükte kalacağını” söyledi.
Ticari trafik neredeyse tamamen durmuş durumda. Pazartesi günü ABD askeri koruması altında iki ticari gemi boğazdan geçti ve Salı günü sadece bir gemi geçti; bu, savaştan önce günde yaklaşık 130 geminin geçtiği döneme kıyasla çok az bir sayı.
Salı günü, ABD ve İran, fiilen kapalı olan boğazın kontrolü konusunda birbirleriyle yarışan iddialarda bulundular. Ve bir Amerikan müttefiki olan Birleşik Arap Emirlikleri, art arda ikinci gün İran füzeleri ve insansız hava araçları tarafından saldırıya uğradığını söyledi. İran ise BAE’ye saldırdığını yalanlıyor.
Başkan Trump, Oval Ofis’te gazetecilere İran’ın ateşkesi ihlal edecek eylemleri bildiğini ima etti. Trump, İran’ın Amerikan gemilerine yönelik son saldırılarını önemsiz olarak nitelendirdi, ancak neyin ihlal sayılacağını belirtmekten kaçındı. “Öğreneceksiniz,” dedi, “çünkü size bildireceğim.”
Yaklaşık 1.600 gemi ve 20.000 kadar denizci boğazda veya yakınında mahsur kalmış durumda, ancak Amerikan bayraklı bir gemi Pazartesi günü geçişi başardı.
Lübnan’da ise İran destekli militan grup Hizbullah ile İsrail arasında paralel olarak ilan edilen ateşkes de Salı günü gerginlik belirtileri gösterdi ve ülkenin güneyinde yeni çatışmalar yaşandığı bildirildi.