NATO Zirvesi: İşte yedi maddede bilinmesi gerekenler

Ankara’da yarın başlayacak olan NATO Zirvesi’yle Türkiye 2004’ten sonra ilk kez, Ankara ise tarihinde ilk kez bu kadar büyük bir uluslararası toplantıya ev sahipliği yapacak.

NATO’ya üye ülkelerin devlet ve hükümet başkanları İran Savaşı ile ilgili kritik gelişmelerin yaşandığı bir dönemde Ankara’da bir araya gelecek.

Zirve öncesi başkentte alınan güvenlik önlemleri ile adeta kuş uçurtulmuyor.

Bu önlemler bağlamında aralarında akademisyenler ve sivil toplum kuruluşların temsilcileri bulunan çok sayıda kişi de tutuklandı. Bu hafta sonu Ankara ve 18 farklı ilde düzenlenen operasyonlarda da 100 kadar kişi gözaltına alındı.

Gözaltına alınanlar arasında T24 Dış Editörü Buse Söğütlü ve Oda TV Editörü Ceren Erdoğdu da bulunuyor. KAOS GL Genel Yayın Yönetmeni Yıldız Tar ise önceki hafta tutuklanmıştı. Tutuklamalara ve gözaltılara tepkiler geliyor.

Olağanüstü güvenlik önlemleri altında yapılacak zirvede NATO’nun geleceğiyle ilgili alacağı kararlar olacak. Zirvenin en kritik unsurlarından biri ABD Başkanı Donald Trump’ın katılımı olacak.

DW Türkçe’den Gülsen Solaker alınan güvenlik önlemlerinden zirvenin gündemine dek bilinmesi gerekenleri yedi maddede derledi.

Ankara’daki lojistik ve güvenlik önlemleri ne düzeyde?

Zirve nedeniyle Ankara’da kapsamlı güvenlik önlemleri alındı.

6-12 Temmuz tarihleri arasında birçok kamu personeli idari izinli sayılacak.

Protokol güzergahları, konaklama yerleri ve zirve alanı “kırmızı alan” olarak belirlendi. Esenboğa Havalimanı ana kullanım noktası olurken Akıncı üssü ve genişletilen Etimesgut havalimanları da devrede.

Böyle büyük bir zirveye ilk kez ev sahipliği yapacak olan Ankara’da güvenlik tedbirleri NATO güvenlik ofisi ile koordinasyon içinde yürütülüyor.

Bu arada Ankara’da zirve haftası boyunca, şehir genelinde toplam 4 bin 434 adet açık hava iletişim noktasında farklı konseptlerde tanıtımlar yapılacak.

Zirve kapsamında 48 bin 841’i Emniyet, 7 bin 447’si Jandarma personeli olmak toplam 56 bin 288 güvenlik personeli görevlendirilecek.

Zirvenin programı nasıl ilerleyecek?

Zirve kapsamında NATO oturumlarının yanı sıra savunma sanayi ile ilgili bir forum  ve başka etkinlikler de düzenlenecek.

NATO Zirvesi’nin resmi programı 6 Temmuz Pazartesi günü NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin gündeme ilişkin düzenleyeceği basın toplantısıyla başlayacak. 7 Temmuz günü öğleden sonra ise dışişleri bakanları düzeyinde düzenlenecek olan İstanbul İşbirliği Girişimi toplantısı ile müttefikler ilk kez bir araya gelecek.

Girişime üye olan Katar, Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin dışişleri bakanlarına Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ev sahipliği yapacak.

İstanbul İşbirliği Girişimi (İİG), NATO tarafından 2004 yılındaki İstanbul Zirvesi’nde başlatılan ve Orta Doğu bölgesindeki ülkelerle güvenliğe dayalı ikili işbirliğini teşvik etmeyi amaçlayan bir ortaklık programı olarak biliniyor. Bu girişime Türkiye özel önem veriyor. Ankara, NATO’nun güney komşularıyla ortaklığını daha da geliştirmesini ve bölgeye 360 derece güvenlik anlayışıyla yaklaşmasını hedefliyor.

Zirvenin ilk günü olan 7 Temmuz akşamı verilecek resmi yemekle liderler düzeyinde ilk temas kurulacak. Bu yemek, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde düzenlenecek ve konuk liderler ile eşleri katılacak.

Aynı akşam, dışişleri bakanları düzeyinde NATO-Ukrayna Konseyi formatında bir çalışma yemeği de yapılacak. Bu toplantıya 32 ülkenin dışişleri bakanlarının yanı sıra Ukrayna Dışişleri Bakanı ve AB Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas katılacak.

Zirvenin ikinci günü olan 8 Temmuz’da ise ana oturum düzenlenecek. Eskiden NATO zirvesi oturumları birden fazla oluyordu. Ancak son yıllarda çok sayıda oturumun verimli olmadığı düşünülerek tek bir ana oturum düzenleniyor. Sadece en başı basına açık olacak olan bu oturumun yaklaşık 3-4 saat sürmesi bekleniyor.

Oturumun ardından NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin basın toplantısı düzenleyerek zirve sonuçlarını değerlendirmesi bekleniyor.

Aynı gün yayımlanması beklenen zirve sonuç bildirgesinin kısa ve net tutulması, somut taahhütlerin ön plana çıkarılması öngörülüyor.

Zirveye kimler katılacak?

Zirveye 32 NATO üyesi ülkenin devlet ve hükümet başkanları katılacak. Zirve katılımcılarından öne çıkan isim ABD Başkanı Donald Trump olacak.

Türkiye’ye bundan önce son gelen ABD Başkanı 17 yıl önce Nisan 2009’da Barack Obama olmuştu.

Buna ek olarak Ukrayna Cumhurbaşkanı Vladimir Zelenski de davetliler arasında.

Avrupa Birliği’ni zirvede hem Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen hem de Avrupa Konseyi Başkanı António Costa temsil edecek.

Ayrıca “AP4” olarak adlandırılan Asya Pasifik dörtlüsü Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın liderleri de Ankara’da zirve marjında yapılacak toplantılara katılacak.

Zirve sırasında NATO oturumlarının yanı sıra liderler arasında ikili görüşmeler de gerçekleşecek.

Zirvenin gündeminde neler olacak?

Zirvenin gündeminde NATO’nun şu anda içinde bulunduğu kritik dönemde müttefikler arası ilişkiler kapsamında bir dizi önemli başlık yer alacak.

Zirve aslında İttifak’ın hem iç birliğini hem de dışa dönük caydırıcılığını test edecek kritik bir buluşma olarak düşünülüyor.

Bu kapsamda öne çıkan ana gündem başlıkları NATO’nun geleceği, savunma harcamaları, külfet/yük paylaşımı, Rusya-Ukrayna savaşı, Avrupa güvenliği ve Orta Doğu’daki gelişmeler olarak sıralanıyor.

Zirvenin en önemli amacı, İttifak’ın birlik ve bütünlüğünü somut şekilde ortaya koymak. Bunun en önemli sembollerinden birisi tüm liderlerin katılımıyla verilecek olan aile fotoğrafı olacak.

Rusya’nın Ukrayna işgali ve ardından Trump’ın NATO’ya yönelik yaptığı açıklamalar üye ülkeler arasında özellikle de ABD ile Avrupa ülkeleri arasındaki görüş farklılıklarını açığa çıkarmış ve NATO’nun geleceğine ilişkin soru işaretleri oluşmuştu.

NATO 3.0 zirvede nasıl konuşulacak?

Ankara Zirvesi’nin İttifak’la ilgili soru işaretlerini gidermek için ne gibi kararlar alacağı merak ediliyor.

Bu arada son dönemde sıkça konuşulan NATO 3.0 konseptinin de zirvede hangi kapsamda ele alınacağı, sonuç bildirisine yansıyıp yansımayacağı yakından takip ediliyor. Ankara zirvesinin NATO 3.0’ın tanımlandığı ve kabul edildiği yer olması beklentisi yüksek.

NATO 3.0, İttifak’ın dönüşümü ve yeni yapılanma dönemini ifade eden bir kavram.

NATO 1.0 Soğuk Savaş dönemini, NATO 2.0 ise Soğuk Savaş sonrası dönemi tanımlıyordu. NATO 3.0 ise İttifak’ın yeniden somut askeri güce, caydırıcılığa ve savunmaya dönen, liderliğini ise eskisinden farklı olarak ABD’nin değil, Avrupa’nın üstlenmesini önceleyen yeni dönemini simgeliyor.

Bu çerçevede Ankara zirvesinin sloganı “Daha güçlü bir NATO içinde daha güçlü bir Avrupa” olarak belirlenmişti.

Külfet paylaşımı gündemde nasıl yer alacak?

Zirvenin öne çıkan başlıklarından biri de müttefiklerin özellikle de Avrupa ülkelerinin savunmaya ayırdıkları bütçe ve külfet paylaşımı konusu olacak.

ABD’nin Avrupa’nın savunmasındaki rolünü kademeli olarak azaltma eğilimi sonrasında Avrupa ülkeleri 2025 Lahey zirvesinde alınan karar kapsamında savunma harcamalarını artırma yoluna gitmişti. Bu yılki zirvede de “külfet paylaşımı” konusu yine ağırlıklı olarak öne çıkacak ve özellikle Avrupa ülkelerinin attığı adımlar değerlendirilecek.

2025 Lahey Zirvesi’nde alınan yüzde 5 GSYİH hedefinin (yüzde 3,5’u klasik savunma harcamaları yüzde 1,5’u bağlantılı harcamalar olmak üzere) uygulamasının ne ölçüde başarılı olduğunun özellikle Avrupalı üyeler açısından değerlendirilmesi bekleniyor. Bu çerçevede Ankara’da yeni hedefler açıklanmayacak, ancak Lahey’de uzlaşılan hedeflerin takvimi ve içeriği gözden geçirilecek.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte bu hususu “Ankara Zirvesi’ne gelecekte dönüp bakıldığında, insanların bunun verilen taahhütlerin hayata geçirildiği bir zirve olduğunu söylemesini umuyorum. Lahey’de sözleri verdik, Ankara Zirvesi de uygulama zirvesi olmalı” sözleriyle açıklamıştı.

Bu arada Alman hükümeti, Ankara’daki NATO Zirvesi öncesinde Alman ordusunu güçlendirmek için kritik öneme sahip iki yasa tasarısını kabul etti. Yasa tasarılarından ilki Alman ordusunun yedek kuvvetlerle güçlendirilmesini, diğeri ise askeri altyapı inşaat projelerinin hızlandırılmasını öngörüyor.

Türkiye ise yüzde 5 hedefine en geç 2030 yılı sonunda ulaşmayı planlıyor.

Savunma sanayi zirve için ne önem taşıyor?

Zirve programı kapsamında 7 Temmuz’da Ankara Ticaret Odası Kongre Merkezi’nde Savunma Sanayi Forumu da düzenlenecek.

Bu forumda füze yetenekleri, elektronik harp ve istihbarat-izleme-keşif (ISR) alanlarındaki eksikliklerin giderilmesi için çok taraflı projeler masaya yatırılacak.

Son 3-4 yılda zirvenin bir yan etkinliği şeklinde tasarlanan bu forum, ilk kez Ankara Zirvesi’nde resmi programının bir parçası haline gelecek ve bundan sonra da sürdürülecek.

Öte yandan zirvede Ukrayna’daki savaş da önemli maddelerinden biri olacak. Müttefiklerin, Ukrayna’ya yönelik devam eden desteği, ekipman teminini ve uzun vadeli dayanıklılık mekanizmalarını ele alması ama aynı zamanda barış müzakerelerinin de konuşulması bekleniyor.