Bilim, Doğanın Sırlarını Yalnızca Öğrenmek İçin Değil, İnsanın Acısını Azaltmak İçin de Çalışan Akıldır

Geçenlerde, bir arkadaşım diz ve eklem ağrılarının hafiflemesi amacıyla, ilaç olmayan bir takviye ürün kullanmaya başladığını anlatıyordu.

İçeriğinde yumurta kabuğu zarı, akgünlük ekstresi, zerdeçal ekstresi ve doğası değiştirilmemiş kolajen bulunuyormuş.

İçimden geçen düşünce şuydu:

Belki de bilim, insanlığa en büyük hizmetini büyük keşiflerle değil, her gün milyonlarca insanın çektiği küçük acıları hafifleterek yapıyordur.

Beni etkileyen, kullandığı ürünün kendisinden çok, arkasındaki düşünceydi.

Çoğu insanın çöpe attığı yumurta kabuğunun zarında eklem dokusuna katkı sağlayabilecek biyolojik bileşenler bulunduğunu fark etmek…

Akgünlük reçinesini, zerdeçalı ve kolajeni yalnızca geleneksel bilginin konusu olmaktan çıkarıp modern araştırmaların da konusu hâline getirmek…

Bunların olası etkilerini laboratuvarlarda ve klinik çalışmalarda sınamak…

Bilim dediğimiz şey bence tam da budur.

Bilim, doğaya -birilerinin onun tek bacağı oymuş gibi yazdığı- yalnızca “merak”la bakan bir göz değildir.

Aynı zamanda insanın yaşam kalitesini artırmaya çalışan bir akıldır.

Kimi zaman uzayın derinliklerini anlamaya çalışır, kimi zaman mikroskobun altında tek bir hücreyi inceler; kimi zaman da bir insanın merdivenleri daha az ağrıyla çıkabilmesi için doğanın sessizce barındırdığı bir imkânı yeniden keşfeder.

Çünkü bilim yalnızca bilgi üretmez. Bilgiyi insan yararına dönüştürmeye çalışır.

Ürünün üzerinde yer alan “doğası değiştirilmemiş” ibaresi bir insanı kendini sorgulamaya götürecek kadar düşündürücü.

Bugün “doğallığı” özellikle vurgulama ihtiyacı duyuyorsak, bunun nedeni doğallığını kaybetmiş sayısız ürünün de yine bilim ve teknolojinin sağladığı imkânlarla üretilebilmiş olmasıdır.

Demek ki, mesele tek başına bilim değildir.

Bilim aynı kalır; değişen, ona yön veren ‘vicdan’dır

Bilimsel aklın hiç ayrılmaması gereken bir pivot ayağı vardır.

O ayağın adı yalnızca bilgi değildir.

Elbette Vicdandır.

Sorumluluktur.

Ahlâktır.

Son yıllarda dikkati çeken bir başka eğilim de var.

Yeni bir teknoloji, sanki insanlığın bütün sorunlarını tek başına çözecekmiş gibi sunuluyor. 

Sanki insanın kendi aklına artık ihtiyaç yok!

Bir zamanlar GDO’lar için kurulan (kendi boğazımızdan kesmek yerine artacak bollukla açlığa çare aramak gibi) gerekçelendirmelerin benzerlerini bugün başka teknolojiler için duyuyoruz.

Sanki bir buluş gelecek; hastalıkları, iklim krizini, enerji sorununu, yaşlanmayı, hatta insanın bütün açmazlarını bir çırpıda ortadan kaldıracak…

Oysa bilimin tarihi bunun tam tersini anlatır.

Bilim, kestirme cevapların değil; sabrın, denemenin, yanlışlanmanın ve kuşkunun tarihidir.

Gerçek bilim insanı, kendi sonucundan bile kuşku duymayı mesleğinin bir parçası sayar.

Bugün doğru kabul edilen bir bilgi, yarın daha güçlü kanıtlarla yeniden gözden geçirilebilir.

Çünkü bilim, vaat büyüdükçe değil; kuşku derinleştikçe güven verir.

Bu yüzden, bütün sorunları çözecek tek bir teknoloji vaadi duyduğumda içimde hafif bir yanık kokusu hissederim.

Bazı aklı başında kişiler, bunları “gerçek bilim insanları” ve bilimi ‘slogan’ gibi kullanarak kendine pozisyon arayan “bilimcigiller” diye birbirinden ayırıyor.

Çünkü büyük iddiaların büyük hayâl kırıklıklarına dönüştüğünü insanlık tarihi defalarca gösterdi.

Buna karşılık bir insanın dizindeki ağrıyı biraz azaltabilmek, bir çocuğun daha rahat nefes almasını sağlamak, yaşlı birinin merdivenleri daha kolay çıkmasına yardımcı olmak…

Bunlar manşet olmayabilir.

Ama insanlık için gerçek ilerleme tam da burada başlar.

Belki de bilimin en büyük başarısı, dünyayı bir gecede değiştirmesi değildir.

Her gün, sessizce ve çoğu zaman fark edilmeden, milyonlarca insanın hayatını biraz daha yaşanabilir kılmasıdır.

Büyük devrimler tarihe geçer, küçük iyileşmeler hayatın kendisine.