Yapay zekanın vaftiz babasının “Çin casusu” sevgilisi ve ABD’de lobiler savaşı

Bir haftadan fazla bir süredir Batı basınının manşetlerini dünyanın en güçlü CEO’sunun “kaçamak ilişkileri” kaplıyor. Haberciler için cazip bir konu: Kadın-erkek, casusluk, politika, ekonomi… Ne ararsan var. Ama magazin haberi gibi okuduklarımız aslında siyasi bir haber.  

Önce, yapay zeka (YZ) çiplerinin dünyadaki bir numaralı üreticisi Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang’ın, ABD istihbaratının Çin casusu olarak takip ettiği belirtilen Alice Huang ile ilişkisi olduğu basına yansıdı. Jensen Huang, karısına sadık kalmadığını itiraf etti, ailesinden ve çalışanlarından özür diledi. İlişkisiyle ilgili bir isim vermedi. Nvidia’nın yönetim kurulu konuyu “incelemeye” aldı. Silikon Vadisi’nden çok sayıda kişi ve Başkan Trump Huang’a destek verdi. 

Ardından, Jensen Huang’ın, kendi şirketindeki bir üst düzey yöneticiyle de ilişkisi olduğu ortaya serildi. Nvidia CEO’su bu kez istifa etmek zorunda kaldı. Destek sesleri kesildi. Hatta Trump bile, sosyal medyasından, “yerine Apple’ın Tim Cook’u geçmeli, bir efsanenin yerini ancak bir efsane alabilir,” diyerek olayı kabullendi.

Ancak olayın casusluk boyutundan hâlâ “iddia” diye söz ediliyordu. Bunun sebebi, Jensen Huang’ın ilişkide olduğu iş kadını Alice Huang’ın, Çin’e ihracı yasak olan çiplerin Çin’in eline geçmesi için çalıştığı ileri sürülürken, Singapur’daki bir şirketi için aldığı söylenen Nvidia çiplerinin, Çin’e nasıl aktarıldığının ve nihai olarak nerede kullanıldığının açık olmamasıydı. Hatta Perşembe günü, ABD Başsavcısı (Adalet Bakanı) Todd Blanche, Adalet Bakanlığı’nın Alice Huang’ın Pekin adına casusluk yapıp yapmadığı konusunda henüz bir sonuca varmadığını belirtmişti. Derken, içinde ihracı yasak çiplerin bulunduğu bir grup ekipmanın önce Singapur’da bir şirkete satıldığı, oradan Çin’e gittiği, işin içindeki şirketlerin Alice Huang’la ilişkisi olduğu haberi yayınlandı ve perde kapandı; birinci yarı bitmişti. 

Tabii bütün bunları kağıt üzerinde basın araştırıp bulmuştu ama, bu karmaşık konudaki bilgilerin aşama aşama ortaya çıkışı, bu aşamalardaki zamanlamalar son derece manidardı. (Özeti fazla kısa bulanların, gelişmelerin seyri için, 10 Haber’in Perşembe ve Cuma günkü haberlerini ve İsmet Berkan’ın Cuma yazısını okumalarını tavsiye ederim.)

Nvidia herhangi bir şirket, Jensen Huang herhangi bir CEO değil

Bu “gönül macerasının” ABD’yi sarsması, bütün dünyanın yakın ilgisini çekmesi, ABD ekonomisinin bundan ne ölçüde etkileneceğinin tartışılır olması boşuna değildi. Olayın merkezindeki isim ve şirketi için, ABD’nin geleceği gözüyle bakılan yapay zeka ekonomisinin “kilit taşı” dense yeriydi.

Önce şirketten başlayalım: Nvidia, veri merkezlerinin kullandığı, “yapay zeka hızlandırıcısı” adı verilen hızlandırılmış mikro işlemcilerin en büyük tasarımcısı ve satıcısı.  Bir çip üretim tesisleri var. Bunların lideri, Nvidia’nın çiplerini de üreten, Tayvan şirketi TSMC. Bir de tasarım ve satış şirketleri var. Bunların dünyadaki bir numarası ise Nvidia. En yakın rakibi Samsung’un hayli önünde. Nvidia’nın çiplerinin özelliği ne? Bir Guardian yazarının benzetmesini aktaralım: “Önceki nesil çipler mutfak bıçakları gibiydi: Ne kadar keskin olurlarsa olsunlar, her seferinde yalnızca bir sebzeyi doğrayabiliyorlardı. Ancak Huang’ın şirketi tarafından üretilen grafik işlem birimleri daha çok mutfak robotlarına benziyor, bütün bir sebze bahçesini bir anda parçalayabiliyorlar.”

Almanya merkezli pazar verileri platformu  Statista’ya göre Nvidia 9 Kasım’da, 4,5 trilyon dolar piyasa değeri ile dünyanın en değerli ikinci şirketiydi. (4,97 trilyon dolar ile birinci Apple’dı. Nvidia bir hafta içinde yarım trilyon dolar değer kaybetti.) Yine Statista’nın verdiği bilgiye göre Nvidia, “yapay zeka hızlandırıcısı” çip pazarının %70-80’ine egemen durumdaydı. 

Nvidia sadece çip üretmiyor, finansman da sağlıyordu. Kendi çiplerini kullanacak veri merkezlerini kuran dev şirketlere, aldıkları kredilerde garantör oluyor, veri merkezlerine ortak olup sermaye yatırıyordu. “Start Up”ları destekliyordu. Bu mali operasyonlarıyla adeta ülkenin onuncu büyük bankası konumundaydı. Bütün bunların merkezinde, şahsen Huang vardı. O yüzden ona “yapay zekanın vaftiz babası,” diyenler var. 

Nvidia’nın 2025 yılı büyümesi % 63’ün üzerinde. Bu yılın ilk çeyreğinde, geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında büyüme rakamı %86. Nvidia’nın seviyesine yaklaşabilen yok ama sektörde bütün büyüme rakamlarının iki haneli olduğunun altını çizmek lazım. Bu da YZ’nın son iki yılda kat ettiği baş döndürücü gelişmeyi ve bunun Nvidia’ya katkısını gösteriyor. 

Skandalımızın bir numaralı kahramanına gelince: Jensen Huang, Tayvan doğumlu, 63 yaşında, ABD ve Tayvan vatandaşı, yüksek lisansını Stanford’da yapmış, elektrik mühendisi, Nvidia’nın üç kurucusundan biriydi. Huang, kuruluşundan beri (1993) şirketin CEO’suydu… 30 yaşında kurduğu şirketi 33 yıldır yönetiyordu. 

Huang kişisel ilişkiler kurarak iş yapan bir yöneticiydi. On yıllar boyunca Tayvan, Kore, Japonya ve Çin’e yaptığı seyahatler sırasında, her biri kendi alanında teknoloji devleri olan çok sayıda yöneticiyle kurduğu kişisel ilişkilere dayanan, birbiriyle iç içe geçmiş karmaşık bir tedarikçi ağı oluşturmuştu. Yapılan işi en küçük ayrıntısına kadar bilen bir mühendisti, şirkette bu özelliklere yaklaşabilen ikinci bir kişi yoktu. Bu yüzden yerinin doldurulmasının çok zor olduğu düşünülüyor.

Jenser Huang, işkolik ve talepkar bir yönetici olarak tanınıyordu. Şirket içinde üst kademelerde görev verdiği kendi çocukları da dahil olmak üzere, çalışanlarına karşı yüksek standartlar uyguluyordu. Bu kibar tabirin tercümesi şu: Huang, çalışanlarını ortalık yerde azarlayan, hatalarını herkesin önünde yüzüne vuran, eleştirilmekten hoşlanmayan bir yöneticiydi… Hayranı da nefret edeni de çoktu. 

Huang’ın biyografisini yazan ve “Düşünen Makine” adıyla kitaplaştıran Stephen Witt, New York Times’a (NYT) geçen hafta yazdığı bir yazıda, onun bu özelliklerini şöyle anlatıyor: “Aslında Bay Huang oldukça kibirli biriydi. Farklı görüşlere karşı pek hoşgörülü değildi ve açık bir tartışma yürütme yeteneği neredeyse hiç yoktu. En önemsiz bir konuda bile ona karşı çıkarsan, bu sanki bir fitili ateşlemek gibiydi. Kendi pozisyonunda ısrar edersen, kısa sürede patlar ve aptallığını yüzüne karşı haykırırdı. Bay Huang’ın azarlamaları bir saat ya da daha uzun sürebilirdi; yönetici kadrosu ondan gerçekten korkuyor gibi görünüyordu.” Wall Street Journal’in (WSJ) aktardığına göre, Huang, şimdi geçici olarak yerine geçen Mali İşler Başkan Yardımcısı Colette Cress’i de, altında çalışanların önünde sert bir şekilde azarlamıştı.

Başkan Trump’a yakınlığı, Jensen Huang’ı karakterize eden bir başka özelliğiydi. Trump bir ara  Nvidia çiplerinin Çin’e satışını serbest bırakmıştı ve Washington’daki şahinler bu konuda Huang’ı suçluyorlardı. Nitekim Trump’ın Mayıs ayındaki Çin seyahatine eşlik edecek iş adamlarının listesini hazırlayanlar, Jensen Huang’ı dışarıda bırakmıştı. Huang’ın “bir Çin casusu ile olan gönül ilişkisi” daha o zaman ABD istihbaratının ve Dışişleri’nin bilgisi dahilindeydi ve Trump da bu konuda uyarılmıştı. Trump, Huang’ın geziye katılmadığını gazetelerden öğrenmiş, onu özel olarak davet etmiş ve Huang, Başkan’ın uçağına son anda, Alaska’da yakıt ikmali yaparken binmişti. 

Trump’ın Huang’a verdiği önemin bir başka göstergesi olarak 29 Eylül’de Beyaz Saray’da verdiği “Süper Zeka Öğle Yemeği”nde Huang’ı sağ yanına oturtması gösteriliyor. Elon Musk’ı soluna almış, Trump hükümeti ile davalı Anthropic CEO’su Dario Amodei’yi masanın en uzak köşesine atmıştı. (Trump bu yemekte yapay zekanın adını “Süper Zeka” olarak değiştirdiğini açıklamıştı.) Bu yemekten bir hafta kadar sonra Trump Huang’a ABD’nin bilim ve mühendislik alanındaki en yüksek nişanı olan “Ulusal Bilim Madalyası”nı vermişti. 

Şunu da eklemezsek, Jensen Huang’ın profili eksik kalır: Sam Altman (OpenAI), Dario Amodei (Anthropic) ve Elon Musk gibi isimler “yapay zekanın insanlığı yok edebileceği” yönünde uyarılar yaparken, Jensen Huang bu uyarıları “sorumsuz, bilimsel temeli olmayan, maksatlı kıyamet anlatıları” olarak niteliyordu. Bu ihtimalin gerçekleşme olasılığının yüzde sıfır olduğunu söylüyordu. Belki de Trump ile iyi anlaşmalarının temelinde bu vardı. 

Bu konuda son sözü Stephen Witt’e bırakalım: “Bay Trump ile Bay Huang’ın pek çok ortak yönü var: kabadayılık, narsisizm ve sanırım kadın düşkünlüğü. Ancak Bay Huang’ın düşüşüne neden olan şey siyasetti. Başkan’ı, Nvidia çiplerinin Çin’e ihracatına getirilen kısıtlamaları kaldırmaya ikna etti ve bu da onu, başkanın ekibindeki daha şahin kanatla çatışmaya soktu; özellikle de bir ara Çin’e yönelik sert eleştirileri nedeniyle o ülkeye giriş yasağı olan Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile… Bay Huang’ı ifşa eden (istihbarat) bilgi notunu denetleyen kişi de Bay Rubio’ydu.”

Hikâyemizin kadın kahramanının hakkındaki bütün bilgiler bulanık

Çin casusu olduğu ileri sürülen Alice Huang hakkında sahip olunan bilgiler, bir casus profiline uygun bir biçimde belirsizlikler içeriyor. Kaç yaşında olduğu konusunda bile net bir bilgi yok. Ancak bu profil bir başka şeye daha uyuyor. Dünyada son zamanlarda gelişen “gri ekonomi”nin iş insanlarında da bu bulanıklığa rastlanabiliyor. Birdenbire yükselen bir kariyer, nereden geldiği belli olmayan bir sermaye, nasıl oluştuğu anlaşılmayan müthiş bir ilişki ağı… 

ABD hükümetinin ve onun batılı müttefiklerinin ambargolar, yaptırımlar, ihracat yasakları ile yarattığı bir alan gri ekonomi. Bu yasakların etrafından dolaşan iş insanları her gün büyüyen bir sektör oluşturuyor. Bu, çok kârlı bir sektör. Rusya’nın petrolünü taşıyan hayalet tankerler, İran’ın petrol gelirlerini altına çevirip, bir sonraki alış-veriş için emanete alan veya gizlice ülkeye sokan finans aracıları, İran’a, Rusya’ya ihtiyaç duydukları elektronik malzemeleri temin edenler, Çin’e gelişmiş çip sokanlar hep bu gri ekonominin iş insanları. Bunlar, dünyanın geri kalanında serbestçe gezerken, ambargoları koyanların ellerine düştükleri taktirde yargılanabiliyorlar ama, bugüne kadar hiçbiri casuslukla suçlanmadı. 

Alice Huang’a dönelim: Soyadı tesadüfen Nvidia CEO’sununki ile aynı olan Alice Huang, Huang Le adıyla Çin’in Huan eyaletinde doğmuş. Wikipedia yaşını 48-49 olarak belirtmiş. Le Monde “yaşı belirsiz, 42-49 arasında olabilir” demiş.

Hong-Kong’da üniversiteye gitmeden önce, Huan’da TV’lerde muhabir olarak çalışmış. Üniversite eğitimini Medya Yönetimi alanında Sosyal Bilimler Master’ı yaparak tamamlamış. İş hayatına ise finans sektöründe atılmış. Hong-Kong HSBC ve CITIC Securities yatırım bankası ilk çalıştığı şirketler. 2015’te Hexi Capital’e geçmiş. Bazı kaynaklara göre daha sonra kocası olarak tanıştırdığı Kang Wei ile Hexi’de çalışırken tanışmış. Başka bazı kaynaklara göre Kang Wei Alice Huang’ın ortağı. Aynı anda ikisi de olabilir tabii… 

Kang Wei önemli çünkü teknoloji sektöründe geniş çevresi olan bir fon yöneticisi ve Alice Huang’ı bu sektöre sokan kişi de o…  Daha önemlisi, WSJ’a göre, Jensen Huang, gelecekteki sevgilisi Alice Huang ile Çinli iş adamı Kang Wei aracılığıyla tanışmış. Bu bilgi nereden geliyor? Çifti tanıyan kaynaklardan. Bu kaynaklara göre, Kang iki yıl boyunca karısının Nvidia CEO’su ile olan romantik ilişkisini kabul ediyor gibi görünüyordu ve ikilinin yakınlığından açıkça bahsedebiliyordu. Kaynaklar, Kang’ın bazen iş arkadaşlarına yarı şaka yarı ciddi bir şekilde, karısının Jensen Huang’ın kişisel asistanı olduğunu söylediğini aktarmıştı. 

Buradaki “iki yıl boyunca” ifadesi, Jensen Huang ile Alice Huang’ın ilişkisinin iki yıl önce başladığı biçiminde yorumlanabilir mi? Belki. Le Monde, Jensen Huang ve Alice Huang’ın 2023’den itibaren bazı sosyal toplantılarda birlikte gözüktüğünü belirtiyor. Çin’in kadın casusları nasıl kullandığına dair uzun bir haberin içinde ise NYT şöyle bir ifade kullanıyor: “Bay Huang ile Bayan Huang arasındaki ilişkinin pek çok detayı, ne zaman tanıştıkları ve Bayan Huang’ın Pekin için bilgi toplamaya ne gibi koşullarda başlamış olabileceği de dahil olmak üzere, (pek çok konu) hâlâ belirsizliğini koruyor.” 

WSJ’a geri dönelim. Gazete, Kang Wei ile ilgili haberinde, küresel yapay zeka patlamasının merkezinde yer alan CEO ile Alice Huang’ın tanıştırılmasını, Kang ve Alice Huang’ın Çin, Singapur, Tayvan ve diğer yerlerdeki çeşitli iş girişimlerini ilerletmek için kişisel bağlantılarını nasıl kullandıklarının en net örneği olarak niteliyor. Çiftin faaliyetlerini ise şöyle tarif ediyor:

“Son on yıl boyunca Kang ve Alice Huang, video oyun şirketlerinden ilaç sektöründeki devralmalara ve bulut bilişime kadar birbiri ardına kârlı fırsatların peşinden koştular; çiftin iş ilişkilerini yakından bilen kaynaklara göre, her seferinde birbiriyle bağlantılı kuruluşlardan oluşan bir ağ ördüler. Hisselerini kendi aralarında devrettiler ve eldeki her türlü bağlantıyı kendi çıkarları için kullandılar. Nvidia’nın çipleri, popüler yatırım fırsatlarını yakalamakla ve zaman zaman düzenleyici kurumlarla başını belaya sokmakla tanınan bu çiftin en son hamlesiydi.”

Alice Huang, Jensen Huang ile çekilmiş ve hepsi pek de iş görüşmesindeymiş gibi gözükmeyen fotoğrafları kendi sosyal medyasına koymuştu. Nvidia CEO’suyla yakınlığını yüksek sesle ve övünür gibi dile getiriyordu. Hatta bir partide, onu bir telefonla partiye getirebileceği konusunda iddiaya girmiş ve Jensen Huang da gerçekten gelmişti. Alice Huang’ın bu tavırları gizli ilişki ve casusluk “normlarına” pek uymayan, buna karşılık, Nvdia’nın CEO’suyla yakınlığını ortaya koyarak, kredibilitesini artırmak için adeta Jensen Huang’ı teminat gösteren bir tutumu çağrıştırıyor. 

Alice Huang’ın bu kredibiliteye ne için ihtiyacı vardı? Londra’da faaliyet gösteren Çinli iş insanı Desmond Shum’ın Substack’daki yazısından Le Monde’un aktardığına göre, Alice Huang Çin istihbaratının bir ajanı olmaktan çok, esas olarak “beyaz eldiven” olarak nitelenen türden ticari bir aracı; işleri ve kaynakları olan kişilerle, parası olan kişileri buluşturuyor. Ancak, parası olanların kimliklerini gizlemek için ticari yüz olarak kendisini ortaya koyuyor. Desmond Shum bu iddiasını desteklerken, “kariyeri, kurumsal yeniden yapılandırma, kaldıraçlı satın alma ve denizaşırı holding operasyonları üzerine odaklanmış” birinin, “birdenbire milyarlarca dolarlık bir yapay zeka altyapı şirketinin kamuoyu yüzü olarak ortaya çıkması”nı örnek gösteriyor. 

Kuşkusuz bu söylenenler ABD istihbaratının “casusluk” iddiası ile çelişmiyor. Ancak benim yukarıda gri ekonomi olarak sözünü ettiğim alanın gereklerine de aynı ölçüde uyuyor. Yani aslında Alice Huang’ın casus olduğunu da olmadığını da söyleyemeyiz. Peki diyeceksiniz ki, “sana ne kardeşim, kadın pek âlâ casus da olabilir, zaten çiplerin Çin’e kaçırıldığı kanıtlanmadı mı?” Haklısınız. Ona da geleceğim. Benim bu “casusluk” meselesine takılma sebebim, bu suçlamanın son yıllarda son derece elverişli bir hale geldiğini ve çoğu zaman siyasi art niyetleri gizlemeye yaradığını düşünmem. 

Jensen Huang skandalı, ABD yönetimi içindeki büyük bir çatlağı açığa çıkardı

Trump önümüzdeki hafta ortası Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) toplantısı için Çin’e gidecek. Bu toplantıda Trump’a yine bir grup iş insanı da katılacak. (Muhtemelen bu kez aralarında Jensen Huang olmayacak.) Toplantı dışında Trump’ın Şi ile ikili bir zirve, Putin ve Şi ile de üçlü bir zirve yapması bekleniyor. 

Çin ziyaretinin iki hafta öncesinde bir “Çin casusu” skandalı ile ABD’de ortalığın karışmasına, komplo teorilerinden nefret eden bendenizin bile kayıtsız kalması mümkün değil. Kaldı ki olayın “perde arkası” pek perde arkasında kalamadı. Perde yerle bir oldu. 

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Jensen Huang ve sevgilisi ile ilgili istihbarat raporu, geçen Mayıs ayında Trump’ın eline ulaşmıştı. Ancak Trump buna kulak asmamıştı. Bugün bile belirsizlikler bu kadar fazlayken, belli ki o günlerde raporun ikna ediciliği çok daha azdı. Aslında bu konu üzerinde uzun zamandır çalışılıyordu. İlk haber NYT’da bir yıl önce çıkmış, “gönül macerası” boyutu olmadan, “şüpheli ilişkilere” değinilmişti. Bu kadar süre içinde bunca istihbarat elemanının ve gazetecinin ikna edici kanıta ulaşamaması beceriksizlikten değil, ticari operasyonların izlenmesi son derece zor karmaşık ilişkilerinden kaynaklanıyordu. Bu “tacirlerin” uzmanlık alanı da buydu.  

Birtakım karmaşık ticari operasyonlarla, ABD’nin ihracını yasakladığı çiplerin paravan şirketler aracılığıyla sonunda Çin’e ulaşması işin uzmanlarına alarm çanlarını çaldırabilirdi ama “Çin casusu” ile yaşanan evlilik dışı ilişkinin ulusal güvenliği tehlikeye atması tüm kamuoyunu hareket geçirecek çok daha güçlü bir hikâyeydi. Neticede haber basına sızdırıldığında kanıt eksikliklerini hikâyenin bu cazip yanı örttü. Huang da paniğe kapılıp itiraf ederek işleri beklenmedik ölçüde kolaylaştırdı.  

Yanlış anlaşılmaktan korkarım. O yüzden şunu eklemeliyim: Buradaki skandalın tümüyle tasarlanmış olduğunu, gerçekte böyle bir şey olmadığını söylemiyorum. Bir olayı siyasi olarak baştan sona tasarlamak başka, olay ortaya çıktıktan sonra onu siyasi olarak kullanmak başka. Ortada bir ilişki olduğuna, bunun bazı “işlemleri” kolaylaştırdığına inanmak için çok sayıda sebep var. Benim şüphem, “casusluk” sosunun buna operasyonel olarak katılmış olmasında. 

Çin konusu ABD’de ciddi bir fay hattı

Operasyonun amacı ne? Çin gezisi öncesi Trump’ın elini kolunu bağlamak, Şi Jinping ve “serbest ticaret lobisi” tarafından bir kez daha etkilenmesinin önünü kesmek. Ardından gelecek yasal düzenlemelerle de Çin’e yapılacak çip ihracatına ilişkin engellemeleri kalıcı hale getirmek. Trump’ın bu yasal düzenlemeleri veto edecek halinin kalmamasını sağlamak. 

Peki bu operasyonu düzenleyenler kim? Çin konusu ABD yönetiminin, devletinin ciddi bir fay hattı. Daha eskilere de dayanan bir tarafı da var ama, esas olarak Nixon ve Kissinger’in, Çin ile ticaret kanallarını açma ve bu ülkeyi dünya kapitalist sistemine entegre ederek Sovyetleri yalnız bırakma stratejisini uygulamaya koymasından bu yana derinleşen bir ayrım var. 

Bir tarafta şahin hükümet ve kongre üyeleriyle istihbarat birimlerinin bazı üst düzey yöneticileri var. Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun, Trump için hazırlanan istihbarat notunu son denetleyen kişi olduğu basına yansıdı. Rubio’nun hükümet üyeleri içinde en sert Çin karşıtlarından biri olduğu zaten biliniyor. Bu olayın orta yerinde, Hazine bakanı Scott Besset, Ticaret Bakanı Howard Lutnick’i açıkça hedef aldı; Hazine, Pentagon, Dışişleri ve ABD Ticaret Temsilciliği’nin, casuslukla suçlanan Alice Huang’ın Singapur’daki Megaspeed şirketini kara listeye almak istediğini, ancak Lutnick’in Ticaret Bakanlığı’nın bunu bilerek geciktirdiğini söyledi. Kongre komisyonları şimdi iki kişiyi sorgulayacak: Jensen Huang ve Howard Lutnick. Komisyonların üst düzey istihbarat yöneticilerinden brifing almış olduklarını da ekleyelim. 

Besset’in suçlaması hangi hükümet-devlet birimlerinin Çin’e uygulanan politikaların sertleştirilmesi gerektiği görüşünde olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Tabii bu yazının başında belirttiğimiz gibi, “Adalet Bakanlığı’nın Alice Huang’ın Pekin adına casusluk yapıp yapmadığı konusunda henüz bir sonuca varmadığı” şeklindeki görüşünün neden alelacele açıklandığı da ortaya çıkıyor. Trump’ın en sadık bendelerinden Adalet Bakanı Todd Blanche, gerekli tedbirleri almayan Ticaret Bakanı Lutnick’i ve daha önemlisi Başkan Trump’ı korumaya çalışıyor. 

CIA direktörü John Ratcliffe, FBI direktörü Kash Patel de Çin konusunda şahin isimler olarak biliniyor. Hiç kuşkusuz istihbarat birimleri içinde de bu konuda bölünmeler vardır. Nitekim, 13 Kasım’da CNN, tüm istihbarat unsurlarının aynı görüşü paylaşmadığını haberleştirmişti. ABD’nin 18 ayrı istihbarat kuruluşunun başında yer alan Ulusal İstihbarat Direktörü Jay Clayton’a yakın olanlar da dahil olmak üzere Ulusal İstihbarat Direktörlüğü’ndeki (Office of the Director of National Intelligence) bazı yetkililerin, Alice Huang’ın casus olduğu yönündeki tanımlamanın “tamamen doğru olmadığını ve abartılı olduğunu” düşündüklerini, CIA’deki bazı yetkililerin ise, ele geçirilen iletişim kayıtları da dahil olmak üzere bugüne kadar toplanan bilgilerin, Huang’ın bilerek Çin’e bilgi verdiğini henüz kanıtlamadığını düşündüklerini belirtiyordu. 

Bu haberin de Trump’ı korumaya yönelik olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak, Trump’la CNN’in arası kötü. O kadar ki, Eylül ayında Trump, CNN’i, Air Force One’da (Başkan’ın özel uçağı) kendisine eşlik edebilecek gazeteciler listesinden çıkarmıştı. CNN’in haberi, ayrıca, Alice Huang’ın şirketi Megaspeed’in neden kara listeye alınmadığını da sorguluyor. 

Yukarıda sözü geçen Jay Clayton da şahin kanadın önde gelen temsilcilerinden. Yani, onun ofisinde çalışanların bazıları aksi görüşte olsalar da “kurum” casusluk suçlamasının “kullanışlı olduğu”na karar vermiş olabilir.  

Yeri gelmişken Bloomberg’in patlattığı, daha sonra başka basın kuruluşlarının da yer verdiği, Nvidia’nın çiplerinin Çin’e gittiğini kanıtlayan habere de bakalım: Bloomberg, haberinde, Nvidia çiplerini içeren ve veri merkezlerinde kullanılmak üzere tasarlanan 200’e yakın sunucunun Singapur merkezli bir şirkete satıldığını, buradan da aynı sunucuların, Çin’e nakledildiği belirtiliyor. Satışı yapanlar ABD şirketleri ünlü Dell ve Süpermicro… Alıcı Singapur merkezli bulut servisi şirketi Aperia… Sunucuların Çin’deki izi, Shanghai Longteng Intelligent Computing (SLIC) şirketinin bir iştirakinin elindeki 193 sunucuyu teminat göstererek finansman sağlamaya çalışması sayesinde bulunmuş. SLIC şirketinin kurucusu Alice Huang’tı ama hisselerini 2017’de devretmişti. Buna rağmen Alice Huang’ın 2023’te kurduğu Megaspeed şirketi, Bloomberg’e göre, 2024’te yaptığı bir yatırımcı sunumunda, SLIC’in kendi en büyük YZ tesisi olarak tanıtmıştı. Alice Huang bütün bu işlemlerle ilişkili gibiydi ama nasıl olduğu bilinmiyordu. Bloomberg haberinin bir yerinde, dosyalarda, söz konusu Nvidia yongalarının nasıl temin edildiği ya da Alice Huang’ın bu işlemde şahsen rol oynayıp oynamadığının yer almadığını belirtiyordu. Yine, kuvvetli şüphe ile belirsizlik bir aradaydı. Ama haber işlevini yerine getirmiş, Alice Huang’ın casus olmayabileceğini söyleyenleri susturmuştu. 

Trump, bu kadar karşı çıkan varken, neden Çin ile arayı yumuşatmaya çalışıyor?

Tabii ki, ABD’de Çin şahinlerinin karşı cephesi de var. Bu cephe Çin ile ticaret kanallarının açık tutulmasını istiyor. ABD Çin’e YZ çiplerini satmayınca Çin de misilleme yapıyor ve bu misillemeler ABD’deki bazı kesimlerin işini bozuyor. Bunların başında Tekno-oligarklar ve bazı savunma sanayi şirketleri geliyor. Çin, nadir toprak elementleri ve bazı batarya bileşenlerinin üretiminde dünyada neredeyse tekel konumunda. Gerilim yükseldiğinde Çin bu hammaddelerin ihracatını kısma tehdidinde bulunuyor. 

Elon Musk’ın Tesla’sının en büyük üretim merkezi Shanghay’da. Apple’ın telefonlarının montajı hâlâ Çin’de yapılıyor. Nvidia’dan söz etmeye gerek yok… Huang’ın ulusal güvenlik sorununu aşmak için Trump’a önerdiği formül şu: En yeni çipleri satmayalım, biraz daha eski modelleri satalım. Biz çip satmazsak kendi çiplerini geliştirirler, bize bağımlı kalsınlar. Bunların dışında pek çok teknoloji şirketi, gelirinin yarıdan fazlasını Çin’den elde ediyor. 

Bir de Tarım lobisi var. Trump’ın en güçlü oy tabanını oluşturan tarım eyaletleri; soya fasulyesi, mısır ve domuz eti ihracatında Çin’e bağımlı. Çin bu silahı da kullanıyor. Wall Street kökenli Ticaret Bakanı Lutnick’in başını çektiği “ticaret yoluyla büyüme” savunucuları da Trump’ın üzerinde baskı uyguluyor. Wall Street’in finans devleri de dünyanın en büyük iki ekonomisinin tamamen birbirinden kopmasının küresel bir finans krizine yol açacağını savunuyor. 

Tabii Trump’ın karakteri ve yönetim tarzı da bir etken. Trump’ın tüm dış politika anlayışı ticari pazarlık üzerine kurulu. İş bitirici gözükmeye bayılıyor. Çin’le yapacağı bir ticaret anlaşmasının hayalini kuruyor. Ayrıca sert ambargoların borsanın düşmesine yol açacağından da korkuyor. 

İşte bu yüzden Trump bir o tarafa bir bu tarafa yalpalıyor. Kâh kazancının yüzde 25’ini devlete bırakmak şartıyla Nvidia’nın Çin’e çip satmasına izin veriyor, kâh çip satışını yasaklıyor ya da belli modellerin satışına yasak koyuyor. İşte şahinler, “casus sevgili” skandalıyla, Trump’ın bu çalkalanmasını sabitlemeyi umuyor. Trump’ın Çin seyahati bu stratejinin başarısı hakkında bir fikir verecektir. 

Hikâyede aslında bir değil dört kadın var

Magazinle başladık, magazinle bitirelim: Alice Huang’ın artık Çin’de yaşamaya başladığı saptanmış. Orada faaliyetlerini aynı şekilde sürdürüyormuş. Jensen Huang’ın istifasına yol açan ikinci “macerasının” kahramanı, Nvidia’nın sağlık hizmetlerinden sorumlu Başkan Yardımcısı Kimberley Powell ortalarda yok. Powell ve Huang’ın, bir şirket toplantısı sonrası, samimi bir şekilde bir otel odasından içeri girerken videolarının olduğu ileri sürülüyor. Bunun sızdırılmasına ihtiyaç duyulmamış anlaşılan. Reuters kaynaklı bir habere göre Huang’ın ayrıca kimliği gizli tutulan üçüncü bir Nvidia çalışanıyla daha yakın ilişki kurduğu belirtiliyor. Bunun üzerinde de pek durulmadı. Jensen Huang’ın karısı Lori Huang da sessizliğini koruyor. Konuşmasının bir yararı yok tabii bu aşamada… Ama avukatları onu, Jensen Huang’ın skandal öncesi 150 milyar dolar olan ve büyük ölçüde elindeki hisselere dayanan servetinin, günden güne eridiği konusunda uyarabilir. Ne de olsa daha ilk günden Huang’ın yanında olan karısının bu servetin yarısında hakkı var. Dava açarsa gene ortalık karışabilir. Sizin anlayacağınız, bu pilav daha çok su kaldırır.