Polonya’da Anayasa Mahkemesi krizi

Polonya’da Başbakan Donald Tusk hükümeti ile sağcı Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki arasındaki yargı gerilimi ciddi bir krize neden oldu. Hükümet cuma günü akşam saatlerinde Anayasa Mahkemesi Başkanı ve yardımcısını görevden alınca muhalefet “Darbe oluyor” dedi ve insanlar sokağa çıkıp Anayasa Mahkemesi önünde toplandı. Bu arada polis de mahkeme binasını ablukaya aldı, kapıları zincirledi.

İşin ilginci, tartışmanın taraflarından Cumhurbaşkanı aşkanı Karol Nawrocki, Senegal’e resmi bir ziyaret için cuma günü yola çıkmıştı. Hükümetin operasyonu onun yokluğunda gerçekleşti. Ama Cumhurbaşkanı Nawrocki havadaki uçağını geri evirdi ve Polonya’ya geri dönmeye karar verdi.

Polonya Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde, yerel saatle 18.00 sularında Mahkeme Başkanı Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Sochanski’nin görevlerinden uzaklaştırıldıklarına ilişkin bir duyuru yayımlandı.

Polonya basınına göre, gelişmeler üzerine Anayasa Mahkemesi binası önünde muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) Genel Başkanı Jaroslaw Kaczynski, eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Julia Przylebska’nın da aralarında bulunduğu çok sayıda kişi toplandı. Mahkeme binası ise polis ablukasına alındı.

Polis, bazı göstericilerin mahkemenin çitlerini aşmasının, bazılarının da polis memurlarına çeşitli cisimler atmasının ardından 3 kişinin gözaltına alındığını bildirdi.

Swieczkowski ve yardımcısının görevlerinden uzaklaştırıldıklarının duyurulmasının ardından Anayasa Mahkemesinin en kıdemli yargıcı Anna Korwin-Piotrowska, mahkemenin yönetimini üstlendi.

Cumhurbaşkanı Nawrocki, ülkesine döndü

Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı paylaşımda, “Böyle bir zamanda Cumhurbaşkanının Polonya’da olması gerekiyor. Senegal’e uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum.” ifadelerini kullandı.

Senegal’e gitmek üzere havalanan Nawrocki’nin uçağı, İspanya üzerinden Polonya’ya dönüş rotasına girdi. Uçuş takip platformu Flightradar24’ün verilerine göre, Nawrocki’nin dönüş uçuşunu 1 milyondan fazla kişi takip etti. Cumhurbaşkanlığı daha sonra Nawrocki’nin Polonya’ya ulaştığını açıkladı.

Nawrocki, Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda Swieczkowski ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapinski ile görüştü.

Görüşmenin ardından Anayasa Mahkemesi binasına gelen Nawrocki ile Anayasa Mahkemesi yargıçları arasında, Nawrocki’nin binaya girmeye çalıştığı sırada arbede yaşandı.

Taraflar, yaşanan fiziksel müdahale konusunda birbirlerini suçladı. Nawrocki daha sonra alandan ayrıldı.

Başbakan Donald Tusk ise X hesabından yaptığı paylaşımda, “Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek bizim görevimizdir. PiS iktidarının yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu zor, zaman zaman sancılı bir süreçtir ve kararlı adımlar atılmasını gerektirir. Başka bir yol yok.” ifadelerini kullandı.

ABD’nin Varşova Büyükelçisi Tom Rose da X’ten yaptığı paylaşımda, Polonya’daki gelişmelerden endişe duyduğunu belirterek, ülkedeki siyasi gerilimin şiddete dönüşmemesi ve tarafların itidal göstermesi çağrısında bulundu.

ABD’nin Polonya’nın istikrarını, güvenliğini ve demokratik geleceğini önemsediğine dikkat çeken Rose, ülkenin gücünün halkından, kurumlarından ve hukukun üstünlüğüne bağlılığından kaynaklandığını ifade etti.

Polonya’da yargı atamaları konusunda uzun süredir devam eden siyasi anlaşmazlık, Anayasa Mahkemesinin çalışmalarını fiilen durma noktasına getirmiş durumda.

Tusk, Swieczkowski’yi Anayasa Mahkemesi yargıçlarının görevlerine başlamalarını engellemekle suçluyordu. PiS hükümeti döneminde Şubat 2022’de Anayasa Mahkemesi yargıçlığına seçilen Swieczkowski, 9 Aralık 2024’te dönemin Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından Anayasa Mahkemesi Başkanlığına atanmıştı.

Tusk, Swieczkowski’yi parlamentodaki çoğunluğun mahkemeye seçilen yargıçların görevlerine başlamalarını engellemekle suçluyordu.

Tusk liderliğindeki Avrupa yanlısı hükümet, 2023 yılında yargının bağımsızlığını yeniden tesis etme vaadiyle iktidara gelmişti.

Polonya’da yargı atamaları konusunda uzun süredir devam eden siyasi anlaşmazlık, Anayasa Mahkemesinin çalışmalarını fiilen durma noktasına getirmiş durumda.

Polonya Dışişleri Bakanı Sikorski, Anayasa Mahkemesine yönelik polis müdahalesini savundu

ABD’nin Atlanta kentinde gerçekleştirilen G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı’na katılan Bakan Radoslaw Sikorski, düzenlediği basın toplantısında ülkesindeki son gelişmeleri değerlendirdi.

Sikorski, Anayasa Mahkemesinin önceki hükümet döneminde “siyasallaştırıldığını” ve mevcut anlaşmazlığın mahkemenin düzgün işleyişini engellediğini söyledi.

Sikorski, son iki yıl içinde yeni parlamento tarafından seçilen yargıçların çoğunluğunun, görevinden ayrılan mahkeme başkanının mahkeme konseyini toplamadığı için görevlerini yerine getiremediğini savundu.

Bunun sonucunda mahkemenin karar veremediğini, kanunları yorumlayamadığını ve hatta gelecek yılın bütçesini bile onaylayamadığını ifade eden Sikorski, “Bu nedenle mahkemenin yeniden işlev görebilmesi için bir önlem alınması gerekiyordu.” dedi.