‘Sirkadiyen depresyon’: Uyanmakta güçlük çekenlere uyarı

Klinik depresyon vakalarının uyku-uyanıklık döngüsünü kontrol eden sirkadiyen ritimdeki bozuklukla bağlantılı olduğu biliniyor. Örneğin sonbahar ve kışın gün ışığının azalması nedeniyle daha mutsuz hissedebilir, mevsimsel duygu bozukluğu diye bilinen bir depresyona yakalanabilirsiniz.

Avustralya’daki Sidney Üniversitesi’nden psikiyatr Prof. Dr. Ian B. Hickie’ye göre bu durum ‘buzdağının yalnızca görünen kısmı’.

Hickie ve ekibi depresyon teşhisi konmuş 11 bin kişiyi değerlendirdi ve 2 bin 600’ünün sirkadiyen depresyon kriterini karşıladığını belirlediler. Uzmanlar bir alt tip olarak belirledikleri hastalığı aşağıdakilerden üçünü doğrulayanlarda tanımlıyor:

Çok yorgun uyanmak

Saatinde kalkamamak

Kendini ‘gece kuşu’ diye tanımlamak

Normale göre izin günlerinde çok daha geç saatlere kadar uyumak

Uyku, sosyallik, ruh hali, kilo, iştah veya enerji düzeyinde mevsime göre değişiklik

Depresyon belirtilerinin fazla olduğu dönemde kendini uykuya vermek

Bilim insanlarına göre yukardaki kriterleri karşılayanların depresyonları daha erken yaşta başlıyormuş. Ayrıca bu kişiler depresyona girdikleri dönemde daha fazla kilo alıyor, kısa süreli halüsinasyonlar görüyor ve intihar düşüncesi daha şiddetli oluyormuş.

Bu alt tipe önerilense geleneksel tedavilerden yerine vücut saatini düzenlemeye yardımcı şeyler… Zira sirkadiyen depresyon belirtisi gösterenlerde bazı antidepresanlar daha kötü etki ediyormuş.

Doktor Hickie vücut saatinin düzenlenmesi için melatonin (vücudun biyolojik saatini -sirkadiyen ritim- ve uyku döngüsünü düzenleyen hormon) ve ışık terapisi gibi tedavilerin faydalı olacağını düşünüyor. Çalışmaya katılan kar amacı gütmeyen terapi merkezi başkanı Dr. Michael Terman da şöyle diyor:

* Uyanmakta zorluk veya fazla uyuma gibi sirkadiyen özellikler zamanlamayı hedef alan tedavilere dikkat çekiyor.

* Parlak ışık tedavisi mevsimsel olmayan depresyon ve bipolar bozuklukta faydalı olduğunu kanıtlamıştır.

Parlak ışık tedavisi nedir?

Parlak ışık tedavisinde hastalar filtreli özel ışık kaynaklarına maruz bırakılıyor. Genellikle işlem sabah saatlerinde yapılıyor.

Tedavi depresif belirtilerde düzelme sağlıyor. Açıklaması da şöyle:

“Sirkadiyen ritimde düzenleyici etkisi olan, antidepresan ilaçların etkisini artıran ve uyku kalitesinde düzelmeye yol açan bir tedavi şeklidir. Parlak ışık tedavisi mevsimsel özellikli depresyonda yüksek yanıt oranları nedeniyle birinci sıra tedavi seçeneği olarak kabul edilir.

Ayrıca parlak ışık tedavisi mevsimsel olmayan duygudurum bozuklukları, Alzheimer hastalığı, sirkadiyen ritim uyku bozuklukları, yeme bozuklukları, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve diğer davranışsal durumlarda çalışılmıştır.

Yan etkileri sıklıkla geçicidir ve genellikle maruziyet süresini azaltarak giderilir.”