Suudi Arabistan’ın Petrol Altyapısı Mekke Paktı’nı Sınavdan Geçiriyor

Yemen’deki İran destekli Husi isyancıları, Salı gecesinin ilk saatlerinde Suudi Arabistan’ın güneybatısındaki şehirlere balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırdı. Aramco petrol tesislerini ve diğer altyapı unsurlarını hedef alan bu saldırı, halihazırda gergin olan bölgesel çatışmanın tırmanma riskini artırırken ham petrol fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturdu.

Çarşamba günü Brent petrolün varil fiyatı, Temmuz ayından bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıktı. Bu artış büyük ölçüde birden fazla enerji tesisinde çıkan yangınlardan, bazı operasyonların geçici olarak durdurulmasından ve Kızıldeniz üzerinden yapılan ihracatın riske girmesinden kaynaklanıyor. Husiler, Kızıldeniz’deki taşımacılığa yönelik saldırıların Brent petrolü 100 doların üzerine çıkarmaya yardımcı olduğu Temmuz ayından bu yana Suudi deniz sevkiyatına yönelik ablukalarını sürdürüyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından Riyad, ham petrolü yeniden yönlendirmek için Yanbu Limanı’na giderek daha fazla bağımlı hale geldi.

Suudi Arabistan, Yemen cephesi genelinde çok sayıda hava saldırısıyla karşılık verdi; Husi sözcüsü, Marib ve El Cevf bölgelerinde toplam 54 hava saldırısı düzenlendiğini bildirdi. Yemen hükümet güçlerinin bölgede sınırlı kazanımlar elde ettiği belirtilirken, Husi güçleri karşı taarruz operasyonlarını sürdürüyor.

Dikkat çekici bir şekilde Pakistan, Mekke Paktı kapsamında Suudi Arabistan’a olan taahhüdünü yeniden teyit etti. Savunma Bakanı, Suudi Arabistan’a yönelik herhangi bir saldırının Savunma İttifakı’nı harekete geçirebileceğini belirterek anlaşmayı ilk gerçek sınavına bir adım daha yaklaştırdı.

Antlaşmaya Dair Soru Kaçınılmaz Hale Geliyor

Suudi enerji altyapısına yönelik bir saldırı olarak başlayan süreç, Suudi-Yemen cephesinde tırmanan bir gerilime dönüşüyor. Bu durum, Mekke Ortak Savunma Anlaşması ilk imzalandığında teorik kalan bir soruyu gündeme getiriyor: Üyelerden birine yapılan ve diğerlerinin yanıt vermesini gerektiren bir “saldırı” tam olarak ne anlama geliyor?

Ağustos ayında imzalanan anlaşma, üye ülkelerden herhangi birine yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağını taahhüt ediyordu. Ancak pakt, verilecek desteğin niteliğini esnek tutarak istihbarat paylaşımından askeri yardıma ve birlik konuşlandırılmasına kadar uzanan geniş bir yanıt yelpazesi sunuyor.

Pakistan’ın pakta olan bağlılığını yeniden teyit etmesi, daha önceki bir analizde gri bölge savaş taktiklerinin artan varlığı ışığında potansiyel zorluklar olarak belirlediğim üç soruyu gündeme getiriyor:

(1) Aidiyet (saldırganın kimliği) sorunu: Saldırganın devlet dışı bir Yemenli grup olduğu göz önüne alındığında, Husi saldırısı pakt kapsamında “silahlı bir saldırı” teşkil eder mi?

(2) Suudi Arabistan’ın Yemen’de aktif askeri operasyonlar yürüttüğü dikkate alındığında, kolektif savunma ilkesi yalnızca Suudi topraklarını korumayı mı, operasyonları desteklemeyi mi yoksa ikisi arasında bir tutum almayı mı gerektirir?

(3) Son olarak Ankara, Suudi Arabistan’ı savunmak ile Riyad’ın Yemen’deki askeri harekâtına katılmak arasında bir ayrım yaparken Husi saldırılarını paktı harekete geçirmek için yeterli bir gerekçe olarak değerlendirir mi?

Suudi Arabistan Kaynağında Hedef Alınıyor

Salı günkü saldırı, şaşırtıcı derecede 2019’daki Abkayk-Hureys saldırısını andırıyor. 2019’daki taarruz, Husilerin ucuz İHA’larla Riyad’ın konvansiyonel askeri üstünlüğüne rağmen Suudi Arabistan’ın enerji sistemini ciddi şekilde sekteye uğratabileceğini kanıtlayan bir dönüm noktası olmuştu. Ancak bu kez saldırı, Yemen’deki Suudi hava darbeleri ile Husilerin misillemelerinin karşılıklı olarak tırmandığı, giderek şiddetlenen bir Suudi-Husi çatışması ortamında gerçekleşiyor.

Bu saldırı, önceki analizlerde ele alınan asimetrik savaş stratejisini açıkça gözler önüne seriyor: Nispeten ucuz İHA’larla enerji altyapısını, ihracat lojistiğini ve gelir kaynaklarını hedef alarak askeri açıdan üstün rakiplere ağır maliyetler yüklemek.

2019 taarruzunun aksine Salı günkü saldırı tekil bir olay değil; Suudi Arabistan’ın ekonomik ve enerji çıkarlarına yönelik aylardır tırmanan bir kampanyanın parçasıdır. Husiler Temmuz ayından bu yana Kızıldeniz’deki Suudi bağlantılı deniz taşımacılığı üzerindeki baskıyı sürdürüyor. Husilerin dün Zukur ve el-Haniş çevresindeki mevziler de dahil olmak üzere kaydettiği ilerlemeler, grubun Kızıldeniz’i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan kilit geçiş noktası Babülmendep yakınlarındaki konumunu güçlendiriyor. Bu durum, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından Suudi Arabistan’ın enerjisini ihraç etmek için bel bağladığı alternatif deniz rotaları üzerinde gruba önemli bir koz veriyor.

Pakistan’ın Taahhüdü

Savunma Bakanı Hoca Asıf, “Hiçbir belirsizlik veya şüphe yok… Suudi Arabistan’a yönelik kışkırtılmamış bir saldırı ya da çatışmanın Suudi Arabistan’a sıçraması kesinlikle bu anlaşmayı işler hale getirecektir” dedi. Yine de bu açıklamanın zaten gerçekleşmiş olan Husi saldırısının ardından gelmesi, anlaşmayı tam olarak neyin tetikleyeceğinin henüz netleşmediğini gösteriyor.

Dengeyi ve hesapları değiştirebilecek muhtemel senaryolar şunlar: Suudi altyapısına yönelik yeni ve büyük bir saldırı, ciddi can kayıpları, Suudi topraklarına yönelik kesintisiz darbeler, çatışmanın mevcut alanın dışına yayılması veya Suudi Arabistan’ın paktı resmen yürürlüğe koyma çağrısı yapması.

Öte yandan, verilecek yanıtın kapsamını öngörmek daha kolay. Pakistanlı kaynakların, Riyad ile imzalanan paktın savunma odaklı niteliğine dikkat çekerek verilecek yanıtın yabancı topraklarda aktif muharip operasyonlara katılmaktan ziyade; Suudi Arabistan sınırları dâhilinde askeri, teknik, kara veya hava desteği sağlayarak Suudi topraklarını korumakla sınırlı kalacağını ifade ettikleri bildiriliyor.

Türkiye İçin Denklem Farklı

İlk olarak, Türkiye’nin aksine Pakistan’ın Suudi Arabistan ile Mekke Paktı öncesine dayanan köklü bir ikili güvenlik ilişkisi zaten mevcuttu. İkincisi, Ankara’nın İran ile çok daha hassas yürütülen bir ilişkisi var; bu durum Ankara’ya Tahran’ı kışkırtabilecek adımlardan kaçınma gayreti yüklüyor ve Suudi Arabistan’ın savunmasında ne kadar ileri gidebileceğini muhtemelen sınırlandırıyor.

İşte tam da bu noktada aidiyet sorunu devreye giriyor. Anlaşma ilk etapta kime yanıt verecek? Saldırıyı düzenleyen taraf Husi hareketi, ancak İran’ın bu süreçteki dahlinin boyutu belirsizliğini koruyor. Pakistan’ın meseleyi Tahran üzerinden çözmeye çalıştığı, İran’a Husiler üzerindeki nüfuzunu kullanarak Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları durdurması yönünde çağrıda bulunduğu aktarılıyor. İran’ın yanıtı ise grubu kontrol etmediği yönündeydi. Ancak iki İranlı kaynak, Tahran’ın geçen hafta Husilere Suudi Arabistan’a saldırı düzenleme talimatı verdiğini öne sürdü. Bildirilene göre Tahran ek fon ve silah sözü verdi; hatta birkaç Devrim Muhafızları (DMO) üyesi de saldırıların koordine edilmesine yardımcı oldu.

Türkiye saldırıyı yalnızca bir Husi saldırganlığı olarak değerlendirirse, İran ile karşı karşıya gelmekten kaçınarak Suudi Arabistan’ı savunabilir. Ancak saldırıyı doğrudan İran’a mal ederse, Suudi Arabistan’ın savunmasına katılması Tahran tarafından Türkiye’nin kendisine karşı bir tutum alması olarak yorumlanabilir. Bu bakış açısıyla, sadece savunma amaçlı bir birlik konuşlandırılması bile Türkiye açısından ciddi sonuçlar doğurabilir.

Bu durum, pakt hakkındaki ilk analizimde belirttiğim ve şimdi pratikte ortaya çıkan ikilemin tam kendisidir. Gri bölge savaşları geniş bir yorum alanı bıraktığı için bir yanıtın ne zaman ve nasıl tetikleneceğini muğlaklaştırır. Bu esneklik stratejik olarak da kullanılabilir. Türkiye, Suudi Arabistan’a yardım ederek Mekke Paktı’na olan taahhüdünü ne kadar ciddiyetle yerine getirirse, Tahran ile olan ilişkilerini riske atma ihtimali de o kadar artar. Husileri çevreleyen belirsizlik, Ankara’ya (eğer bir yanıt verecekse) bu yanıtı savunma odaklı ve sınırlı tutması için ek bir gerekçe sağlıyor. Türkiye ne kadar muğlak bir tutum sergilerse, paktın kolektif savunma maddesi de caydırıcılık gücünü o denli kaybediyor.

Bundan Sonra Ne Olacak?

Piyasalar, Suudi altyapısının hedef alınmasının ardından petrolün 100 dolara fırlamasıyla ilk soruya yanıt vermiş oldu. Artık netleşmesi gereken tek şey, bu gerilimin ne kadar ileri gideceğidir.

Piyasaların fiyatladığı durum yalnızca Suudi Arabistan’ın eksilen petrol üretimi değil. Çatışma; Suudi tarafının kesintisiz hava saldırıları, süregelen saldırılar ve Husilerin Muha Limanı’nı ele geçirmeleri de dahil olmak üzere Kızıldeniz kıyısı boyunca ilerlemeleriyle tüm Yemen cephesine yayılıyor. Bu kazanım, grubu alternatif bir sevkiyat rotasının tam kontrolünü ele geçirmeye daha da yaklaştırıyor.

Senaryo 1 – Kontrol Altında: Suudi misillemesi sınırlı kalırsa, Husi saldırıları seyrekleşirse ve çatışmalar deniz ticaret rotalarını veya ek enerji altyapılarını tehdit etmezse petroldeki risk primi geçici kalacaktır. Ancak son gelişmeler ışığında bu senaryonun gerçekleşme ihtimali giderek düşüyor.

Senaryo 2 – Uzun Süreli: Suudi saldırıları ve Husi misillemeleri sürer, Yemen’deki çatışmalar devam ederken Suudi enerji altyapısı risk altında kalmaya devam ederse; nakliye ve sigorta maliyetleri artacak, Brent petroldeki prim daha kalıcı hale gelecektir. Mevcut şartlarda bu senaryo daha makul görünüyor.

Senaryo 3 – Bölgeselleşme: Husi kontrolünün kıyı boyunca daha da genişleyerek Kızıldeniz deniz taşımacılığını önemli ölçüde sekteye uğratmasıyla birlikte Mekke Paktı’nı harekete geçirme baskısı artacak ve İran’ın dahli çatışmadan ayrıştırılması daha da zorlaşacaktır.

Dolayısıyla piyasaların yeniden fiyatlama yapması; yeni bir saldırı olasılığına, gerilimin daha da tırmanmasına ya da halihazırda hassas olan sevkiyat rotalarındaki daha derin aksamalara bağlıdır. İlginç olan şu ki, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın yürürlüğe girip girmeyeceği de tam olarak bu faktörlerden etkilenebilir.