NATO Testi: Rusya İttifakın Ne Kadar Baskıya Dayanabileceğini mi Ölçüyor?

Önceki yazımda, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın Madde 5 benzeri hükmünün sınırlarını incelemiştim: Modern harp giderek konvansiyonel savaş eşiğinin altında cereyan ederken “birimize yapılan saldırı hepimize yapılmıştır” ilkesi gerçekte ne anlama gelir?

Aynı soru şimdi çok daha büyük ve sonuçları ağır bir sahnede yaşanıyor. NATO’nun resmi bir Madde 5’i, entegre bir askeri yapısı ve kolektif savunmayı uygulamaya geçirme konusunda onlarca yıllık deneyimi var. Yine de Rusya, bu taahhüdün sınırlarını zorlamaya giderek daha istekli görünüyor.

Savaş uçakları vurulup düşürülmeden önce hava sahası ne kadar ihlal edilebilir?

Bir saldırı ilan edilmeden önce kaç İHA sınırı geçebilir?

Transponder’ı kapalı bir Rus gemisi Avrupa karasularına yaklaştığında ne olur?

Rusya, NATO toprağının küçücük bir parçasını alıp ittifaka “geri alın da görelim” diye meydan okuduğunda ne yaşanır?

Bunlar NATO’nun kaçınmayı tercih edeceği sorulardır.

Baltık’ta Şu Sıralar Yaşanan Garip Durum

Son birkaç haftadır Baltık ve Doğu Avrupa bölgesinde olaylar birikiyor. Romanya karasularında iki deniz İHA’sı imha edildi; Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan saldırıdan Rusya’yı sorumlu tuttu. Ukrayna’daki hedefini aşan bir Rus İHA’sı da Romanya’ya düştü. Ayrı bir olayda, Romanya’nın Neptun Deep açık deniz gaz projesi yakınlarında iki İHA daha imha edildi. 20 Ağustos’ta patlayıcı taşıyan bir deniz İHA’sı, platforma sadece birkaç yüz metre kala etkisiz hale getirildi. Moldova’da bir Rus İHA’sı kısa süreliğine ülke hava sahasına girdikten sonra Ukrayna’ya geri döndü. Ayrı bir olayda, Rusya’nın en gelişmiş savaş gemilerinden biri olan ve Zirkon hipersonik füzeleri taşıyabilen Admiral Kasatonov fırkateyni, transponder’ı kapalı halde Almanya’nın Fehmarn Adası açıklarında görüldü. Son olarak Finlandiya Dışişleri Bakanlığı, bir Rus IL-20 keşif uçağının Finlandiya hava sahasını ihlal ettiğinden şüphelenildiğini bildirdi.

Tek tek bakıldığında bu olayların hiçbiri koordineli bir Rus kampanyasını kanıtlamaz. Ancak toplu halde değerlendirildiğinde, Rusya’nın NATO’nun eşiklerini gerek kasten gerekse kademeli yoklamalarla zaten test ediyor olma ihtimalini gündeme getiriyorlar.

Madalyonun diğer yüzünde ise, ABD liderliğinde yürütülen ve Polonya kuvvetlerinin de katıldığı bir NATO tatbikatının parçası olarak Rusya’nın Kaliningrad eksklavı yakınlarında yoğunlaşan bir hava hareketliliği mevcut. Polonya hava sahasındaki yakıt ikmali yörüngelerinde çok sayıda ABD Hava Kuvvetleri ve NATO tankeri görev yaparken, hemen kuzeylerinde bir NATO E-3 AWACS uçağı devriye geziyor. Yunanistan’ın Hanya kentinden kalkan Hava Kuvvetlerine ait bir EA-37B Compass Call II elektronik harp uçağı da bölgede faaliyet gösterdi.

Tatbikatın kendisi emsalsiz değil; NATO daha önce de Kaliningrad çevresinde operasyon yürüttü. Daha dikkat çekici olan noktalar ise şunlar: (1) Bu hareketliliğin Rusya’nın NATO’nun doğu kanadındaki tırmanan faaliyetlerinin gölgesinde gerçekleşmesi ve (2) Kaliningrad’a bu kadar yakın bir mesafede havadan erken uyarı, elektronik harp, ISR (keşif/gözetleme) ve havada yakıt ikmali kabiliyetlerinin yoğunlaşmış olması. Bu arka planın üzerine istihbarat uyarıları ekleniyor: Aktarılan bilgilere göre ABD istihbaratı, Putin’in doğrudan NATO’nun kendisini test etmeye istekli olabileceğine inanıyor.

Bu Bir İşgal Değil

Putin, NATO’yu ve daha özelinde Madde 5 hükmünü birden fazla yoldan test etmeye girişebilir. İstihbarat raporlarının, hibrit operasyonlar ve siber saldırılardan daha konvansiyonel sınırlı eylemlere kadar uzanan bir saldırı yelpazesini değerlendirdiği belirtiliyor.

NATO’yu siber operasyonlar ve hibrit harp üzerinden test etmenin cazibesi açık: İttifak içinde kafa karışıklığı ve bölünme yaratırken makul bir inkar edilebilirlik alanı sunuyorlar. Ancak bunlar zaten bir süredir Rus taktiklerinin bir parçası durumunda.

Diğer test kanalı ise sınırlı bir toprak ihlali (incursion) yoluyla olabilir. Bu senaryo; üniformalı veya üniformasız birlikler gönderilerek müttefik bir ülkenin sınır bölgesinin işgal edilmesini ve ülkeyi adeta bu varlığa yanıt vermeye kışkırtan küçük ölçekli bir toprak gaspını içerir.

Bu senaryo, Madde 5 için gerçek bir test niteliği taşır; zira NATO üyelerini birkaç kilometrekarelik toprak parçası için asker seferber etmeye değip değmeyeceğini kendilerine sormak zorunda bırakır. Eğer NATO bunu eyleme geçmek için yeterli bir sebep olarak görmezse, NATO’nun inandırıcılığı zayıflar.

Madde 5 Paradoksu

Putin’in amacı muhtemelen NATO’yu askeri olarak yenmek değildir. Amaç, NATO’nun siyasi karar alma mekanizmasını yoklamaktır; zira Madde 5 tam da verilecek yanıt konusunda belirsizlik yarattığı için güçlüdür. İttifak, bir üyeye yapılan silahlı saldırıyı hepsine yapılmış saysa da, her müttefik hangi eylemi gerekli gördüğüne kendisi karar verir. Moskova, sınırdaş bir müttefikin küçücük bir toprak parçasını alacak olsa, NATO harekete geçer mi?

Neden Baltık Ülkeleri?

Baltık devletleri, bu tür bir test için birden fazla nedenle son derece uygun adaylardır. İlk olarak, coğrafi konumları Moskova’ya sınırlı bir toprak ihlali için ihtiyaç duyduğu yakınlığı sağlar. İkincisi, nispeten küçük boyutları, küçük ölçekli bir toprak gaspının bile NATO için yeterince ciddi sonuçlar doğurabileceği anlamına gelir. Son olarak NATO, yıllarını doğu kanadını güçlendirmeye ve bir kriz anında Baltık devletlerine nasıl takviye yapacağının provalarını yürütmeye ayırdı; bu da Moskova’ya, topyekûn bir savaşa girmeden küçük bir ihlalle NATO’nun karar alma sürecini test etme fırsatı verir.

Böylece liste, en savunmasız Baltık devletlerine iniyor: Litvanya, Letonya ve Estonya. Bu üçü arasında Estonya ve Letonya, sınırlı bir ihlal için en sade senaryoları sunar; her ikisi de Rusya ile kara sınırını paylaşıyor. Litvanya ise farklı bir strateji sunuyor: Rusya’nın ağır silahlarla donatılmış Kaliningrad eksklavının ve Baltık devletlerini NATO’nun geri kalanına bağlayan Polonya ile Litvanya arasındaki dar kara bağlantısı olan Suwalki Koridoru’nun yanında yer alıyor.

Küçük toprak gaspı senaryosu büyük olasılıkla; birlikleri hızla içeri sokmayı, NATO iletişimini kesmek için elektronik harp sistemleri kurmayı ve müdahale etmeye çalışacak savaş uçakları için hava sahasını tehlikeli hale getirecek hava savunma sistemleri konuşlandırmayı gerektirir. NATO, Müttefik Hızlı Reaksiyon Kolordusu’nu içeren harp oyunlarında bu tür senaryolar için aktif olarak eğitim veriyor. Yine de son harp oyunları daha ileri tarihlere, örneğin Baltıklar’a yönelik simüle edilmiş bir Rus saldırısını içeren 2030 senaryosuna odaklandı. Ancak Washington’da değerlendirilen zaman çizelgesi çok daha kısa olabilir.

Wall Street Journal tarafından aktarılan ve CBS News tarafından doğrulanan ABD istihbarat değerlendirmeleri, Putin’in önümüzdeki birkaç yıl içinde NATO’nun kararlılığını test etmeye çalışabileceğini gösteriyor. The Telegraph ise potansiyel risk penceresinin bu sonbahar kadar erken bir tarihte başlayabileceğini bildirdi.

Rusya’nın Avrupa’yı ve NATO’yu kışkırtması yabancı veya yeni bir durum değil; öyleyse küçük ölçekli bir toprak gaspı yapılacaksa neden şimdi? Rus ordusu Ukrayna’da bu kadar zorlanırken neden NATO test edilsin?

Teori 1: Rusya Zayıflık Görüyor

Mevcut jeopolitik ortamda Madde 5’in gerçek testi özel bir nitelik taşıyor: ABD, İran’a karşı yürüttüğü yıpratıcı kampanyanın ardından olası bir Rus tırmanışına nasıl yanıt verir?

Rusya Washington’a baktığında; muhtemelen savaş yorgunluğu, tükenen stoklar ve Trump’ın Amerikalı tüketiciler için benzin pompalarındaki fiyatlara anında bir çözümü olmaması nedeniyle artan iç siyasi baskı gözlemliyor.

Putin, Trump’ın zaten bitmiş olacağını vaat ettiği bir savaşı yürütürken ara seçimlere bu kadar yakın bir dönemde ikinci bir savaşa girmeye istekli olup olmayacağını test etmeyi hedefleyebilir. Daha spesifik olarak: Birleşik Devletler’in Madde 5’i gerekli görüp görmeyeceğini ve bir ülkenin birkaç kilometrekarelik toprağı için böyle bir riski üstlenmeye istekli olup olmayacağını denemek isteyebilir.

Teori 2: Rusya Fırsat Değil, Tehlike Görüyor

Rusya, Moskova’nın beklediği kararlı Rus zaferini elde edemeyerek Ukrayna ile olan savaşında devasa maliyetler ödedi. Bu durumda NATO, Rus halkına askeri eylemlerin tırmandırılmasını meşrulaştırmak için bir günah keçisi rolü üstlenebilir; Ukrayna’daki durum muhtemelen Putin’in NATO’yu kışkırtma motivasyonunu artırıyordur.

Bazı istihbarat raporlarının, Putin üzerindeki baskının onu illa ki daha temkinli yapmayabileceği konusunda uyardığı belirtiliyor. Stratejik çıkarım potansiyel olarak ezber bozuyor: Köşeye sıkışmış hisseden bir Rusya, askeri olarak baskın hisseden bir Rusya’dan aslında daha tehlikeli olabilir; çünkü Moskova, NATO’yu test etmeyi yükselen petrol fiyatlarından dikkati uzaklaştırırken dünyayı ve kendi halkını Rusya’nın hâlâ bir tehdit olduğuna ikna etme fırsatı olarak görebilir.

İki Tarafı da Tura Gelen Yazı-Tura

Moskova, küçük ölçekli bir ihlali “kaybetme ihtimali olmayan” bir durum olarak görüyor olabilir.

İhlal bir Madde 5 yanıtını tetiklemeyi başaramazsa Rusya, NATO’nun savaşmayacağı bölgesel bir eşik olduğunu öğrenir ve bu da caydırıcılığa ve NATO’nun inandırıcılığına potansiyel olarak ciddi zarar verir.

NATO yanıt verirse Rusya, iç siyasette bir propaganda anlatısı, NATO saldırganlığını iddia etme fırsatı, tırmanma için bir bahane ve potansiyel olarak iç desteği arkasında toplama imkanı elde eder; bu da Putin’in bu gerilimi Rusya’nın savunulması olarak sunmasına ve içerideki konumunu güçlendirmesine olanak tanır.

Yine de potansiyel olarak üçüncü bir sonuç var: NATO’nun hızlı, kenetlenmiş ve orantılı bir yanıt vererek Rusya’yı geri adım atmak zorunda bırakması. Böyle bir senaryo, Rusya açısından anlamlı bir stratejik başarısızlık olur. Bu haliyle asıl kumar, yalnızca Putin’in NATO’nun yanıt verip vermeyeceğini düşünmesi değildir. Bu aynı zamanda NATO’nun nasıl yanıt vereceğini tahmin edebileceğini düşünüp düşünmediğidir.