Küreselciler neyi başardı?

İnsan, kendi hayatından başka hayatlarla ilgilenme duyarlılığını kaybedebilir mi?

Belki de bu duyarlılığın kaybı, insanlığın daha büyük bir şeyi, umudunu yitirmeye başladığının belirtisidir.

Marguerite Duras’ın Parkta adlı incecik kitabında, sevgisiz bir dünyada yaşayan iki sıradan insan bir parkta karşılaşır.

Birbirlerini incitmemeye gösterdikleri, insanın içine işleyen bir incelikle yalnızlıklarını aşmaya, yakınlaşmaya çalışırlar.

Söylediklerinden çok, söyleyemedikleriyle birbirlerine yaklaşmaya çalışıyor gibidirler.

Konuşmada geçen bir soru ilk okuduğumda beni durdurmuştur:

“Başka bir şeyden, başka herhangi bir şeyden hoşlanmaya vaktiniz yok mu hiç?”

İnsanın bütün hayatını dolduran uğraşlarının, alışkanlıklarının dışında başka bir şeye yer kalmaması — o hayat için — bana hazin gelir.

Hele bu, yalnızca bir insanın değil, bir dünyanın “total yaşamı” hâline gelmişse.

Bugün bu soruyu, Duras’ın hikâyesindeki “karnını doyurabilme” kaygısını çoktan geride bıraktığı düşünülen Avrupa’da, hayatları yeniden bu kaygının gölgesine giren, geçim sıkıntısını kentlerin sokaklarına pankartlarla taşıyan insanlardan çok, onların yaşadıklarına kayıtsız kalabilen başka hayatların sürdüğü bir dünyaya yöneltmek gerekiyor.

Kendi yaşam tarzının, onu besleyen gelir kapılarının, kazançlarının, yatırımlarının ve gelecek hesaplarının dışında başka şeylerle ilgilenmeye vakti kalmamış görünen bir dünyaya.

Belki vakit de var.

Ama niyet yok.

İkisi arasındaki fark, çağımızın en acı gerçeklerinden biri olabilir.

Çünkü aradaki mesafe öylesine açıldı ki, sıkışıp kalmış insanların iç seslerini işitmeyi bir yana bırakın, buna niyet edilmesini beklemek bile iyimser bir temenniye dönüştü.

Bizi ayıran ne bir duvar ne de bir ideoloji şimdi.

Ne sağ-sol ayrımı ne yaşadığımız ülkeler.

Hatta inançlar, kutsallar bile değil çoğu zaman.

Aynı şehirlerde, aynı sokaklarda, bazen aynı masaların çevresinde yaşamış insanların, birbirlerinin hayatlarına ne kadar uzak düşebildiği ürpericiliğiyle karşı karşıyayız.

Finans ve teknoloji hegemonyasının “dediğim dedikliğiyle” insanlığı getirdiği, her gün bir başka dünya kentinde ortaya çıkan gerilim diyebiliriz buna.

Birbirimizi anlamak şöyle dursun, aynı şeyleri hissedebilmenin bile giderek güçleştiği bir uzaklaşma bu.

Oysa tartışmak, yalnızca farklı düşüncelerin karşılaşması değildir.

Karşımızdakinin yaşadıklarının da bizim için bir anlam taşımasını gerektirir.

Bu anlam kaybolduğunda, düşünceler arasındaki ayrılığın yerini derin bir kopuş alıyor.

İnsanlar artık birbirlerinin ne düşündüğünü değil, ne yaşadığını “önemsememeye” başlıyor.

Bir yanda gündelik hayatlarını sürdürebilmenin yollarını arayan, yarınından endişe eden, çocuklarının geleceğini düşünürken bugünün yükü altında ezilen insanlar…

Öte yanda geleceğin hangi teknolojilerle kurulacağını, sermayenin nereye akacağını, hangi yatırımların kazandıracağını, dünyanın nasıl değişeceğini konuşanlar.

Birinin geleceği, bugünü atlatabilmekten geçiyor.

Ötekinin bugünü, geleceği hesaplamakla.

Üstelik geleceği tasarlayanların dünyasında, o geleceği birlikte yaşayacakları insanların sıkıntılarına ayrılmış pek az yer var.

Sanki insanlığın geleceği, insanlığın büyük bölümünden bağımsız olarak kurulabilirmiş gibi.

Finans ve teknoloji hegemonyasının etrafında oluşan, artık alenileşmiş ayrıcalıklı dünya, kendi başarılarını ve kazançlarını mümkün kılan düzenin devamını, giderek hayatın doğal ve vazgeçilmez koşulu olarak görüyor.

O düzenin dışında bir gelecek düşünmekte zorlandığı gibi, ona yönelen itirazları anlamakta da güçlük çekiyor.

Çünkü insan, kendi çıkarlarını hayatın değişmez doğrularına dönüştürdüğünde, başkalarının itirazlarını da kolaylıkla bir yanlış anlama, bir bilgisizlik, hatta yolunda ilerlemeye direnç olarak görebiliyor.

Böylece duyarsızlık, yalnızca başkalarının acılarına kulak tıkamak olmaktan çıkıyor.

Kendi yolunda yürümeyi sürdürebilmek için o acıları görmemeyi gerektiren bir hayat biçimine dönüşüyor.

Dünyanın birbirinden uzak ülkelerinde insanlar benzer kaygılarla sokaklara çıkarken, bu ayrıcalıklı dünyanın kendi gündemini neredeyse hiçbir şey olmamış gibi olanca rutini ve hazlarıyla sürdürebilmesi de bundan.

Piyasalar, yatırımlar, yeni teknolojiler, yeni fırsatlar, yeni kazançlar…

Sözcükler hep geleceğe dönük.

Ama sokaklardaki insanların gelecekten beklentileri giderek küçülüyor.

Daha iyi bir hayat istemekle başlayan umut, mevcut hayatını koruyabilme kaygısına dönüşüyor.

İşte bu noktada iki dünya arasındaki ayrılık, yalnızca gelirlerin, imkânların ya da düşüncelerin ayrılığı olmaktan çıkıyor.

Bir “duyarlılık uçurumu” açılıyor.

Bir tarafta hayatın yükünü taşıyanlar, öte tarafta o yükün ne kadar daha taşınabileceğini hesaplayanlar.

Bir tarafta tahammül sınırına yaklaşan insanlar, öte tarafta bu sınırın biraz daha zorlanabileceğine inanmak isteyenler.

Bir zamanlar bir siyasi lider, “Kadayıfın altı kızardı mı?” diye sorardı.

Siyasetin dilinde koşulların olgunlaşmasını anlatan bu mutfak benzetmesi, bugün dünyanın içinde bulunduğu hâli düşündürüyor.

Kadayıfın altı kızarıyor. Ama bazı çevreler hâlâ tiryakisi oldukları kendi tatlarının peşinde.

Oysa insanın tahammülünün bir sonu var.

Bıçağın kemiğe dayandığı yerde, karşısındakinin acısını duymayan bir gücün hâlâ her şeyi kontrol edebileceğini düşünmesi, belki de bu çağın en tehlikeli yanılgısı.

Çünkü tehlike yalnızca hayatları giderek zorlaşan insanlar için değil, kendi kurdukları dünyanın içinde güvenle yaşamayı sürdürebileceklerini sananlar için de büyüyor.

Birbirlerinin kaderine kayıtsız kalan insanlar, sonunda aynı kaderi paylaşacaklarını unutuyor.

O kader, bugün dünyanın bir başka köşesinde fitili ateşlenen bir savaşın yarını da olabilir.

Duras’ın parkta karşılaştırdığı iki yalnız insan, bütün yoksunluklarına rağmen birbirlerine ulaşmaya çalışıyordu.

Birbirlerini dinleyebilmelerinde belki de bir “umut” vardı.

Bugün ise birbirlerine ulaşabilecek bütün imkânlara sahip olanların, bunu istemeye bile ihtiyaç duymadığı bir dünyayla karşı karşıyayız.

Belki de asıl yoksullaşma burada.

İnsanın, başka bir insanın hayatıyla ilgilenme duyarlılığını kaybetmesinde.

Küreselleşmenin vaat ettiği ortak refahtan geriye, ortak bir hoşnutsuzluk kaldı.

Bu hoşnutsuzluk, finans ve teknoloji dünyasının hırslarıyla, kitlelerin dayanma gücünü sınarcasına büyüyor.

Küreselciler başardı.

Buna seviniyorlar mıdır, bilmiyorum.