Yanardağ patlamaları: 74 bin yıl önce insanlığı bitirecekken dört yıl önceki faydalı olmuş

Günümüz Endonezya’sındaki Sumatra Adası’nda 74 bin yıl önce patlayan Toba Yanardağı 1980’deki St. Helens patlamasından 10 bin kat daha büyük bir güçle infilak etti. Patlama sonucu stratosfere yayılan 2.800 kilometreküp külün atmosferi yıllarca karartarak “volkanik kış” adı verilen küresel soğumaya neden olduğu biliniyor.

Uzun yıllar boyunca bilim dünyasında hakim olan “Toba Felaketi Hipotezi” bu olayın ardından dünya üzerindeki insan nüfusunun 10 bin kişinin altına düştüğünü ve genetik çeşitliliğin ciddi şekilde azaldığı bir “darboğaz” yaşandığını savunuyordu.

Son yıllarda Nature dergisinde yayımlanan araştırmalar bunun her bölge için geçerli olmadığını gösteriyor.

Güney Afrika Bulguları (2018): Bölgedeki tortularda Toba patlamasına ait mikroskobik cam parçacıkları (kriptotefra) tespit edilmesine rağmen, insan yerleşimlerinde bir kesinti saptanmadı. Aksine, patlama döneminde taş alet teknolojilerinde ilerleme kaydedildiği görüldü.

Etiyopya Bulguları (2024): Shinfa-Metema 1 alanındaki incelemelerde, insanların şiddetli kuraklık dönemlerinde bile nehir kaynaklarını kullanarak hayatta kaldığı belirlendi. Bölgede bulunan taş uçların, ok ve yay kullanımının en eski örneklerinden biri olabileceği düşünülüyor.

Araştırmacılar patlamanın merkezine yakın bölgelerde etkilerin yıkıcı olduğunu kabul etmekle birlikte, Afrika ve Asya’daki toplulukların esneklik gösterdiğini vurguladı. İnsanların mevsimsel nehirleri ve su kaynaklarını kullanma becerisinin, “mavi otoyollar” olarak adlandırılan göç rotalarını oluşturarak Afrika dışına yayılmalarını kolaylaştırmış olabileceği öngörülüyor.

Volkanik patlamaların atmosferik etkilerine dair güncel bir örneğe yer verildi.

2022’de gerçekleşen Tonga patlamasının atmosfere fırlattığı rekor seviyedeki su buharı nedeniyle stratosferde 0,5 ile 1 derece arasında soğumaya yol açtığı ve bu etkilerin 2020’li yılların sonuna kadar süreceği not edildi.