Gazeteciler Kendilerini Kimlerin İzlediğini Sanıyor?

Gazetecileri, televizyon yorumcularını, YouTube yayıncılarını ve köşe yazarlarını izlerken zaman zaman ilginç bir izlenime kapılıyorum.

Sanki cumhurbaşkanları, bakanlar, generaller, büyükelçiler, istihbarat yöneticileri ve büyük şirketlerin patronları her sabah onların yazılarını okuyarak güne başlıyor, akşam programlarını dikkatle izliyor, söylediklerini not ediyor, hatta ertesi günkü kararlarını bu değerlendirmelere göre şekillendiriyor.

Oysa gerçek hayat pek böyle işlemiyor.

Devlette, diplomaside, uluslararası kuruluşlarda ve iş dünyasında uzun yıllar görev yapmış biri olarak gözlemim şu: Karar vericilerin gündemiyle medya dünyasının gündemi her zaman örtüşmüyor.

Çünkü herkesin kendi sorumlulukları, öncelikleri ve zaman baskısı var.

Bir bakanın önünde bekleyen dosyalar, bir generalin güvenlik değerlendirmeleri, bir büyükelçinin diplomatik temasları, bir şirket başkanının yatırımları, finansman sorunları ve yönetim kurulu kararları bulunuyor.

Sabah kalkıp hangi yorumcu ne söylemiş, hangi köşe yazarı kimi eleştirmiş, hangi YouTube programı kaç yüz bin izlenmiş diye bakmak çoğunun önceliği değil.

Elbette istisnalar var. Bazı liderler medyayı yakından izliyor. Bazı gazeteciler önemli gerçekleri ortaya çıkarıyor. Bazı yayınlar hükümetleri, şirketleri ve kamuoyunu ciddi biçimde etkileyebiliyor.

Ancak her haberin, yorumun veya televizyon tartışmasının karar merkezlerinde aynı dikkatle takip edildiğini düşünmek gerçekçi değil.

Karar vericilerin bilgi dünyası farklı

Üst düzey yöneticilerin çevresinde basın müşavirleri, iletişim ekipleri, danışmanlar ve uzmanlar bulunuyor.

Bu ekipler haberleri, yorumları ve kamuoyundaki tartışmaları süzerek önemli gördüklerini yöneticilerin dikkatine sunuyor. Gerektiğinde açıklama hazırlanıyor, yanlış bilgiler düzeltiliyor veya politika değerlendirmesi yapılıyor.

Diğer yayınların önemli bir bölümü ise karar vericinin önüne hiç gelmeyebiliyor.

Üstelik televizyonda saatlerce tartışılan bir konu, ilgili kurumda çoktan değerlendirilmiş, hatta karara bağlanmış olabiliyor.

Bazen de tam tersi yaşanıyor: Medyada fazla yer bulmayan bir gelişme, devletin veya iş dünyasının en üst kademelerinde büyük önem taşıyabiliyor.

Çünkü medyanın gündemi, toplumun gündemi ve karar vericilerin gündemi üç farklı dünya olabiliyor.

Bakan da dizi izler, general de maç seyreder

Bir başka yanılgı da üst düzey yöneticilerin boş zamanlarını sürekli haber ve siyasi analiz izleyerek geçirdikleri düşüncesi.

Oysa onlar da insan.

Bir bakan akşam dizi izleyebilir. Bir general futbol maçını tercih edebilir. Bir büyükelçi roman okuyabilir. Bir şirket patronu ailesiyle vakit geçirmek isteyebilir.

Bütün gün krizlerle uğraşan, toplantılara katılan, kararlar veren insanların akşam saatlerinde zihinlerini dinlendirmek istemeleri son derece doğal.

Ayrıca karar vericiler kendi alanlarındaki gelişmeleri çoğu zaman uzman raporlarından, kurum içi değerlendirmelerden, piyasa verilerinden ve doğrudan temaslardan öğreniyor.

Bir enerji şirketinin başkanı petrol piyasasını anlamak için mutlaka akşam televizyonundaki yorumcuyu beklemez. Bir dışişleri yetkilisi uluslararası krizi değerlendirmek için yalnızca YouTube yayınlarına başvurmaz.

Medya önemli bir bilgi kaynağıdır. Ama tek kaynak değildir.

Milyonlarca izlenmek, gerçek etki yaratmak mı?

Burada önemli bir ayrım yapmalıyız.

Bir YouTube programı milyonlarca kez izlenebilir ama önemli bir karar üzerinde doğrudan etkisi olmayabilir.

Buna karşılık yalnızca birkaç yüz kişinin okuduğu ciddi bir stratejik analiz, doğru zamanda doğru kişilere ulaştığında büyük bir yatırım kararını veya diplomatik girişimi etkileyebilir.

Demek ki erişim başka, etki başka.

Ancak milyonlara ulaşmanın toplumsal değerini de küçümsememeliyiz.

Gazetecilik yalnızca karar vericilere mesaj iletmek değildir. Kamuoyunu bilgilendirmek, yanlışları ortaya çıkarmak, gücü denetlemek, farklı düşünceleri tartıştırmak ve toplumsal hafızayı canlı tutmaktır.

Bazen bir haberin yarattığı kamuoyu baskısı, doğrudan ulaşamadığı karar vericileri harekete geçirebilir.

Bazen de bugün bir bakanın okumadığı yazı, yarın bir üniversite öğrencisinin düşünce dünyasını değiştirebilir.

Bir yayının gerçek değeri yalnızca kaç kişinin izlediğinde değil, insanlara ne kattığında ve zaman içinde hangi sonuçları doğurduğunda aranmalıdır.

Peki, o zaman yazmayalım mı?

Tam tersine.

Yazalım, konuşalım, araştıralım, eleştirelim. Televizyona çıkalım, YouTube yayınları yapalım, farklı görüşleri tartışalım.

Ama neden yaptığımızı doğru bilelim.

Gazeteciliğin amacı yalnızca güçlü insanların dikkatini çekmek olmamalı. Toplumun daha bilgili, daha sorgulayıcı ve daha bilinçli olmasına katkıda bulunmak da en az bunun kadar önemli.

Burada medya dünyasının kendisine sorması gereken bir soru var:

Gerçekten yeni bilgi ve düşünce mi üretiyoruz, yoksa zaman zaman birbirimizin söylediklerini tekrar ederek kendi aramızda bir yankı odası mı oluşturuyoruz?

Aynı isimlerin aynı konuları benzer ifadelerle tartışması, farklı görüşlerin ve yeni bilgilerin önünü kesebilir.

Oysa iyi gazetecilik yalnızca gündemi takip etmek değil, gündemin arkasındaki gerçekleri araştırmak, kimsenin sormadığı soruları sormak ve gerektiğinde herkesin kabul ettiği varsayımları sorgulamaktır.

Üç öneri

Birincisi: Görünürlükle itibarı birbirinden ayıralım. Reyting, takipçi ve izlenme sayıları önemlidir. Ancak güvenilirlik, uzmanlık, bağımsızlık ve tutarlılık da en az bunlar kadar değerlidir.

İkincisi: Yorum kadar bilgi üretimine önem verelim. Araştırmaya dayalı, özgün, güvenilir ve çözüm önerileri içeren yayınlar hem topluma hem karar vericilere daha kalıcı katkı sağlar.

Üçüncüsü: Yalnızca bugünün yöneticilerine değil, yarının liderlerine de seslenelim. Çünkü medyanın uzun vadeli etkisi bazen alınan kararlardan çok, yetişen kuşakların düşünce dünyasında ortaya çıkar.

Sonuçta gazeteciler, televizyoncular, yazarlar ve YouTube yayıncıları demokratik toplumun vazgeçilmez aktörleri.

Onların emeğini, cesaretini ve kamu yararına katkılarını küçümsemek doğru olmaz. Ancak kendi etkilerimizi değerlendirirken gerçekçi olmak hepimiz için yararlı.

Bir yazının değeri onu cumhurbaşkanının okuyup okumadığıyla ölçülmez. Bir yorumun ağırlığı bir generalin dinleyip dinlemediğine bağlı değildir.

Ve son bir hatırlatma:

Herkes sizi izlemiyor. İzleyen herkes sizi dikkatle dinlemiyor. Dinleyen herkes görüşlerinize katılmıyor. Ama bazen tek bir doğru bilgi, tek bir güçlü fikir, doğru zamanda çok şeyi değiştirebiliyor.

Önemli olan her yerde görünmek değil, gerçekten söyleyecek değerli bir sözümüzün olması.

Çünkü gazeteciliğin asıl gücü ekranlarda geçirilen saatlerde değil, gerçeğe, topluma ve geleceğe yaptığı katkıda saklıdır.