Tek mi Çift mi?

Güzel bir restoranda tek başına oturan birini görünce ne düşünüyorsunuz?

Yemeğin tadını çıkaran bir insan mı görüyorsunuz, yoksa birazdan karşısındaki boş sandalyeye biri gelsin mi istiyorsunuz?

Peki o masada siz otursanız, menüye rahatça bakabilir misiniz, yoksa kimseyle göz göze gelmemek için hemen telefonunuzu mu çıkarırsınız?

Tek başına markete gitmekte sorun yok, doktora gitmek de anlaşılır, iş seyahatinde yalnız olmak zaten hayatın bir parçası. Ama sıra keyif almaya geldiğinde sanki yanımızda birinin bulunması gerekiyor.

Türkiye’nin boşanma haritasını konu alan haberi okurken bunları düşündüm. Haberde toplam boşanma sayısında Çankaya’nın ilk sırada olduğu yazıyordu.

İnsanı ayrılık sonrasına ilişkin başka bir soruya götürüyor. Hayatı bir başkasıyla paylaşmaya alışmışken, tek başına keyif almayı öğrenebilir miyiz?

Üstelik bu soru yalnızca boşananları ilgilendirmiyor. Evli olabiliriz, sevgilimiz olabilir, kalabalık bir ailemiz olabilir. Yine de görmek istediğimiz sergiye kimsenin vakti uymayabilir, eşimiz bizim sevdiğimiz filmi sevmeyebilir, arkadaşlarımız gitmek istediğimiz yere gelmek istemeyebilir.

O zaman kendi isteğimizden vazgeçmek zorunda mıyız?

Bu konuda çok hoş bir araştırma var. Rebecca Ratner ve Rebecca Hamilton’ın 2015’te Journal of Consumer Research dergisinde yayımlanan çalışmasında, insanların başkalarının görebileceği ortamlarda tek başına eğlenceli bir şey yapmaktan çekindiği görülüyor.

Bu çekingenliğin nedenlerinden biri, yabancıların kendilerini arkadaşsız sanacağı endişesi. Çalışmanın bir deneyinde katılımcılar bir sanat sergisini yalnız ya da yanlarında biriyle geziyor. Yalnız olanlar önceden daha az eğleneceklerini düşünüyor, fakat sergiyi gezdikten sonra bildirdikleri keyif, beraber gelenlerinkine yakın çıkıyor.

Demek ki bazen bizi evde tutan şey, yaşayacağımız deneyimden çok, dışarıdan nasıl görüneceğimiz oluyor.

Sergideki resimden alacağımız keyfi daha resme bakmadan azaltıyoruz. Yanımızda biri yok diye güzel bir akşamı baştan iptal ediyoruz.

Bir de tek başına geçirilen zamanın nasıl bir duygu olması gerektiğine ilişkin beklentimiz var. Sürekli heyecanlanmayı, gülmeyi, anlatacak bir şey biriktirmeyi bekliyoruz.

Oysa bazen keyif, kimseye yetişmeden yürümek, kitabı bölünmeden okumak, bir kafede istediğimiz kadar oturmak şeklinde geliyor. Daha sessiz bir memnuniyet, ama yine de memnuniyet.

2023’te Scientific Reports dergisinde yayımlanan bir araştırma bu ayrımı biraz açıyor. İngiltere ve ABD’de 35 yaş ve üzerindeki 178 yetişkin, 21 güne kadar günlük tutularak izleniyor. Daha fazla tek başına geçirilen günler, daha az stres ve daha fazla kendi kararını verme hissiyle ilişkili bulunuyor.

Ancak aynı günlerde yalnızlık hissi artabiliyor, yaşam doyumu da azalabiliyor. Önemli ayrıntı şu, tek başına geçirilen zaman kişinin kendi tercihi olduğunda bu olumsuz ilişkiler azalıyor ya da ortadan kalkıyor. Araştırmacılar herkes için geçerli bir “ideal yalnız kalma süresi” de bulamıyor.

Bu bulgu bana çok anlaşılır geliyor.

“Bu akşam kendimle kalmak istiyorum” diyerek eve gitmekle, birinin bizi aramasını bekleyerek eve gitmek aynı akşamı yaşamak değil. İkisinde de odada tek kişiyiz, fakat birinde seçtiğimiz bir sakinlik, diğerinde karşılanmamış bir yakınlık isteği var.

Bazı insanlar eş ararken hayatlarını da yaşamaya devam ediyor, bazıları ise bütün güzel şeyleri birinin gelişine erteliyor.

O seyahate sevgilisi olduğunda çıkacak, o restorana biriyle gidecek, hafta sonlarını hayatına biri girdikten sonra dolduracak. Beklediği insan henüz gelmediği için, kendi hayatında da bekleme salonunda oturuyor.

Bir arkadaşım geçenlerde “hayat yalnız geçmiyor” derken tam da bunu kastediyor.

Hayattan tek başına keyif alınır mı?

Araştırmaların gösterdiği, bunun mümkün olduğu, fakat tek başınalığın nasıl yaşandığının önemli olduğu.

Boşanma istatistikleri kaç evliliğin sona erdiğini söylüyor, sonrasında insanların nasıl bir hayat kurduğunu anlatmıyor. O sayılardaki herkes aynı duyguyu yaşamıyor elbette. Kimi üzülüyor, kimi rahatlıyor, kimi de istediği bir ayrılığın ardından bile alıştığı hayatı özlüyor.

İnsan doğru bulduğu bir kararın ardından da yalnızlık hissedebilir. Ben hayatı sevdiğin biriyle paylaşmanın güzelliğine inanıyorum. Ama o kişi artık yanında değilse, hayatın güzel taraflarına yeniden yaklaşabilmeni de önemsiyorum.

Zamanla kendi sevdiğin şeylere, kendi planlarına yer açabilirsin. Yeni bir aşkı istemeye devam ederken, bugünü de yaşayabilirsin. Hayattan tek başına keyif alınır mı sorusu, belki ayrılığın ardından hemen cevaplanamıyor. Ama cevabı aramak için birinin gelmesini beklemek gerekmiyor.

O filmin biletini alabilir, görmek istediğin yere gidebilir, kendine güzel bir akşam hazırlayabilirsin. Bir gün yeniden “biz” olmak isteyebilirsin; o güne kadar yaşayacağın hayat da senin hayatın.